در جهان امروز که استرس و اضطراب به یک بخش جدایی ناپذیری از زندگی انسان ها تبدیل شده است روش های درمانی جدید و زیادی مورد توجه انسان ها قرارگرفته است که بیوفیدبک و نوروفیدبک دو مورد از این روش های درمان نیز می باشد.

بیوفیدبک  و نوروفیدبک هر دو روش‌های مبتنی بر بازخورد زیستی هستند که هدف آن‌ها آموزش افراد برای کنترل آگاهانه عملکردهای فیزیولوژیکی غیرارادی بدن است اگرچه این دو روش ریشه مشترکی دارند و اغلب در کنار هم استفاده می‌شوند، تفاوت‌های اساسی در پارامترهایی که اندازه‌گیری و تنظیم می‌کنند، دارند.

این مقاله به بررسی جامع تفاوت‌های این دو روش و راهنمایی برای انتخاب روش مناسب می‌پردازد.

بیوفیدبک چیست؟

بیوفیدبک سیستمی است که به فرد کمک می‌کند تا فعالیت‌های فیزیولوژیکی بدن خود مانند ضربان قلب، تنش عضلانی، دمای پوست، یا نرخ تنفس را که به صورت غیرارادی کنترل و مشاهده کند.

اصل کار این مورد به گونه ای است که سنسورهایی به بدن متصل می‌شوند و سیگنال‌های فیزیولوژیکی را به صورت بصری مانند نمودار یا صدا به فرد بازمی‌گردانند فرد یاد می‌گیرد که با استفاده از تکنیک‌های آرام‌سازی یا تمرکز، این سیگنال‌ها را به سمت حالت مطلوب هدایت کند.

پارامترهای اندازه‌گیری شده بیوفیدبک

   الکترومیوگرافی تنش عضلانی.

   الکترودرماگرافی هدایت الکتریکی پوست پاسخ استرس.

    تغییرات دمای پوست

    تغییرات تنفس

نوروفیدبک چیست؟

نوروفیدبک زیرمجموعه‌ای تخصصی از بیوفیدبک است که منحصراً بر آموزش مستقیم فعالیت الکتریکی مغز یعنی مواج مغزی تمرکز دارد.

این مورد از طریق الکتروانسفالوگرافی سنسورهایی روی پوست سر قرار می‌گیرند تا فعالیت امواج مغزی را ثبت کنند این فعالیت به صورت بلاد رنگ به فرد نمایش داده می‌شود مثلاً از طریق بازی‌های ویدیویی یا نمودارهای ساده فرد یاد می‌گیرد که چگونه الگوهای امواج مغزی خود را تغییر دهد تا پاداش نشانگر موفقیت را دریافت کند.

همچنین در ادامه میتوانید بخوانید بهترین بازی درمانی اوتیسم

پارامترهای اندازه‌گیری شده نوروفیدبک

 امواج مغزی مانند دلتا، تتا، آلفا، بتا، گاما.

 نسبت‌های خاص امواج مثلاً نسبت تتا،بتا که در اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی  اهمیت دارد.

تفاوت‌های کلیدی بین بیوفیدبک و نوروفیدبک

1.تمرکز اصلی بیوفیدبک به عملکردهای فیزیولوژیکی محیطی و خودمختار بدن مانند عضلات، قلب، تنفس، پوست است ولی نوروفیدبک ها برفعالیت الکتریکی مغز تمرکز دارند.

2.محل اندازه‌گیری بیوفیدبک ها عضلات، پوست، انگشتان، یا قفسه سینه نیز میباشد ولی در نورفیدبک ها این محل پوست سر یعنی کورتکس مغز است

3.هدف اصلی بیوفیدبک مدیریت استرس، کاهش تنش، بهبود گردش خون، کاهش سردردهای تنشی است که در مقابل هدف نوروفیدبک بهبود عملکرد شناختی، تنظیم خلق‌وخو، مدیریت اختلالات خواب و ADHD هست.

4.پیچیدگی تجهیزات بیوفیدبک نسبتاً ساده‌تر است مانند سنسورهای EMG، HR ولی نوروفیدبک ها پیچیده‌تر و نیاز به تفسیر دقیق‌تر الگوهای EEGدارد.

5.نحوه بازخورد بیوفیدبک نمودار، نوار اندازه‌گیری، یا حس لامسه حرارتی نیز است در مقابل نوروفیدبک بازی‌های ویدیویی، فیلم‌ها، یا نوارها که بر اساس فعالیت مغزی کنترل می‌شوند

کاربردهای درمانی

انتخاب بین این دو روش اغلب به تشخیص و هدف درمانی بستگی دارد:

کاربردهای اصلی بیوفیدبک

1. سردردهای تنشی و میگرن: آموزش شل‌سازی عضلات سر و گردن EMG.
2. فشار خون بالا: آموزش کنترل ضربان قلب و تنفس HRV Biofeedback.
3. اختلالات کف لگن: آموزش کنترل عضلات لگنی مانند بی‌اختیاری ادرار.
4. سندروم رینود: آموزش افزایش دمای نوک انگشتان.
5. اضطراب عمومی: آموزش کاهش پاسخ‌های استرسی پوستی و تنفسی

همچنین در ادامه میتوانید بخوانید تمرینات یکپارچگی حسی با توپ

کاربردهای اصلی نوروفیدبک

1. اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی: تنظیم نسبت امواج تتا،بتا برای افزایش تمرکز
2. اختلالات خواب تقویت امواج آرام‌بخش آلفا و تتا
3. سندروم استرس پس از سانحه: تنظیم سطح برانگیختگی مغزامواج بتا بالا.
4. بهبود عملکرد شناختی :بهینه‌سازی فعالیت امواج مغزی برای هوشیاری و تمرکز بالا.
5. تشنج‌ها: آموزش برای کاهش فعالیت‌های غیرطبیعی مغزی.

کدام روش برای شما مناسب‌تر است؟

انتخاب روش مناسب کاملاً به مشکل اصلی و هدف درمانی شما بستگی دارد.

چه زمانی بیوفیدبک را انتخاب کنید؟

اگر مشکل اصلی شما بیشتر فیزیکی و مرتبط با تنش عضلانی، استرس محیطی، یا مشکلات ناشی از سیستم عصبی خودمختار محیطی باشد، بیوفیدبک مؤثرتر است.

مثال: شما دچار سردردهای شدید تنشی هستید که با افزایش کار در پشت میز شروع می‌شود تنش عضلانی بیوفیدبک EMG به شما یاد می‌دهد که چگونه عضلات شانه و گردن خود را هنگام کار شل نگه دارید.

چه زمانی نوروفیدبک را انتخاب کنید؟

اگر مشکل اصلی شما عملکرد شناختی، تنظیم خلق‌وخو، یا ناتوانی در حفظ توجه و تمرکز باشد، نوروفیدبک روش هدفمندتری است.

مثال: شما در تمرکز کردن مشکل دارید، به راحتی حواس‌پرت می‌شوید، و احساس می‌کنید که مغزتان بیش از حد فعال است نوروفیدبک مستقیماً به آموزش مغز برای تولید امواج متمرکزتر می‌پردازد.

 استفاده از ترکیب دو روش بیوفیدبک و نوروفیدبک

در بسیاری از موارد، بهترین نتایج زمانی حاصل می‌شود که ترکیبی هر دو روش استفاده شود این رویکرد، که گاهی اوقات به عنوان بیوفیدبک جامع شناخته می‌شود، ابتدا سطح کلی استرس و تنش فیزیولوژیکی را تنظیم می‌کند و سپس به تنظیم الگوهای مغزی می‌پردازد.

هر دو روش نیازمند جلسات آموزشی منظم و هدایت یک درمانگر متخصص و آموزش‌دیده هستند هرگز سعی نکنید این روش‌ها را بدون نظارت حرفه‌ای انجام دهید، زیرا تفسیر نادرست سیگنال‌ها می‌تواند منجر به نتایج نامطلوب شود.

 

سخن پایانی

در این مقاله تلاش کردیم که به شما بیاموزیم کدام روش درمانی برای شما مناسب تر است تفاوت نوروفیدبک و بیوفیدبک ها در نوع سیگنال های زیستی نیز می باشد که هر کدام به کمک آنها عملکرد بدن و ذهن را بهبود می بخشند.

نوروفیدبک ها نیز بر فعالیت مغز نیز تمرکز دارد و با نشان دادن بازخورد لحظه ای از امواج مغزی به بهبود تمرکز و کاهش استرس و درمان اختلالات عصبی کمک میکند ولی بیوفیدبک ها بر ضربات قلب و تنفس نظارت دارد .