بیرون آوردن زبان در نوزادان بسیاری از مواقع یک رفتار طبیعی است و می تواند دلایل مختلفی داشته باشد. نوزاد در ماه های اول زندگی هنوز کنترل کاملی روی عضلات دهان و زبان خود ندارد و به همین دلیل ممکن است زبان خود را زیاد بیرون بیاورد. بعضی از نوزادان هنگام گرسنگی، شیر خوردن، بازی کردن یا حتی زمانی که خواب هستند زبان خود را بیرون می آورند.

بیرون آوردن زبان به تنهایی معمولا نشانه وجود یک بیماری یا مشکل خاص نیست. اگر بیرون آوردن زبان  اتفاق بیفتد یا همراه با مشکلات دیگری مانند سختی در مکیدن شیر، مشکل در بلع، کاهش وزن، ضعف حرکات دهان یا تاخیر در رشد باشد، بهتر است وضعیت نوزاد توسط پزشک یا متخصص بررسی شود. در بعضی موارد مشکلات مربوط به حرکات دهان و زبان می تواند نیاز به بررسی تخصصی و گفتار درمانی داشته باشد.

دلایل طبیعی بیرون آوردن زبان نوزاد

نوزادان برای کنترل حرکات زبان خود به زمان نیاز دارند. زبان یکی از عضلات مهم در مکیدن، بلع و تولید صدا و کلمات است و در ماه های ابتدایی زندگی هنوز هماهنگی کامل بین زبان، لب ها و سایر عضلات دهان ایجاد نشده است.

بعضی از دلایل شامل موارد زیر است:

• گرسنگی و نیاز به شیر
• تلاش برای مکیدن و تغذیه
• بازی کردن و کشف حرکات دهان
• دندان درآوردن و احساس ناراحتی در لثه
• افزایش ترشح بزاق
• تقلید حرکات اطرافیان
• نداشتن کنترل کامل روی عضلات زبان

مشکلات دهانی و حرکتی زبان

گاهی بیرون آوردن همیشگی زبان می‌ تواند به دلیل مشکلات دهانی و حرکتی باشد. بعضی از نوزادان در هماهنگی حرکات زبان، لب و فک مشکل دارند. این مشکلات در زمان شیر خوردن کودک می تواند بیشتر دیده شود و مکیدن و بلع را برای کودک دشوار کند. 

علائمی مانند طولانی شدن زمان شیر خوردن، خستگی حین غذاخوردن، خارج شدن شیر از دهان، سرفه یا خفگی هنگام شیر خوردن نیاز به بررسی بیشتری دارند. در چنین شرایطی ارزیابی رشد حرکتی دهان و زبان می تواند به مشخص شدن علت مشکل کمک کند.

گفتار درمانی فقط به کودکانی که در صحبت کردن مشکل دارند یا هنوز صحبت نمی کنند محدود نمی شود بلکه گفتار درمانگر می تواند مهارت های ذهنی و حرکات زبان و مشکلات مربوط به تغذیه و بلع را بررسی و درمان کند. 

تأثیر دندان‌درآوردن بر بیرون آوردن زبان

دندان‌درآوردن می‌تواند یکی از دلایلی باشد که نوزاد بیشتر زبانش را بیرون می‌آورد. در این دوره، احساس فشار، خارش یا ناراحتی در لثه باعث می‌شود کودک حرکات بیشتری با دهان و زبان خود انجام دهد. افزایش بزاق نیز در این دوران شایع است و ممکن است باعث شود زبان بیشتر بیرون از دهان قرار بگیرد. این حالت معمولا موقتی و گذراست. اگر بیرون آوردن زبان بعد از این دوره همچنان ادامه داشته باشد یا همراه با مشکلات دیگری دیده شود، بهتر است علت آن توسط متخصص بررسی شود.

ارتباط بیرون آوردن زبان با سندرم داون

یکی از نگرانی هایی که ممکن است والدین را نسبت به بیرون آوردن زبان نوزاد حساس کند، سندرم داون است.  در کودکان مبتلا به سندرم داون به دلیل تون عضلانی، ساختار دهان و نحوه کنترل عضلات دهان و زبان، بیرون ماندن زبان بیشتر دیده می شود. البته هر نوزادی که زبان خود را بیرون می آورد مبتلا به سندرم داون نیست و نیاز به بررسی بیشتر دارد. 

ارتباط با اوتیسم

بیرون آوردن زبان به تنهایی نشانه اوتیسم نیست. اوتیسم یک اختلال رشدی است که معمولا با تفاوت هایی در ارتباط، تعامل اجتماعی و الگوهای رفتاری همراه است و تشخیص آن بر اساس مجموعه ای از علائم انجام می شود. کودکان مبتلا به اوتیسم حرکات دهانی خاص، رفتارهای تکراری یا حرکاتی با دهان و زبان دارند، اما این موضوع به این معنی نیست که هر نوزادی که زبانش را بیرون می آورد، اوتیسم دارد.

ماکرو گلوسیا یا زبان بزرگ

زبان برخی از کودکان در مقایسه با بقیه کودکان بزرگتر می باشد. همین امر باعث می شود تا آنها زبان خود را بیرون بیاورند. علت بزرگی زبان ژنتیکی است و یا ممکن است به علت نقص در رگ های خونی و یا کم کاری تیروئید باشد که به این حالت ماکرو گلوسیا گقته می شود. این وضعیت گاهی با بیماری‌هایی مانند کم‌کاری تیروئید یا سندرم بکویث–ویدمن همراه است، اما بیرون بودن زبان به تنهایی چنین بیماری‌هایی را اثبات نمی‌کند. اگر زبان همیشه بیرون است یا کودک در تنفس، مکیدن و بلع مشکل دارد، باید توسط پزشک اطفال ارزیابی شود. بزرگی واقعی زبان در صورت تداوم می‌تواند بر رشد فک، دندان‌ها و گفتار اثر بگذارد.

میکروگناتیا یا دهان کوچک

برخی از نوزادان به طور مادرزادی فک و چانه کوچکی دارند و نمی‌توانند زبان را در دهان کوچک خود نگه دارند. این وضعیت به عنوان میکروگناتیا شناخته می‌شود. در برخی از نوزادان، این عارضه به خودی خود با رشد اندازه دهان و رشد ماهیچه‌ها در سن پنج تا هفت ماهگی برطرف می‌شود. میکروگناتیا ممکن است بخشی از یک سندرم و یا مشکلاتی مانند شکاف لب یا شکاف کام، سندرم بکویت ویدمن، سندرم پیر رابین، و مشکلات دیگری باشد.

تنفس با دهان

تنفس دهانی می‌تواند باعث هل دادن زبان کودک به بیرون شود. گرفتگی بینی در سرماخوردگی یا التهاب راه هوایی ممکن است کودک را موقتاً به تنفس از دهان وادار کند. تنفس دهانی مداوم، خرخر، وقفه تنفسی، کبودی یا دشواری در نفس کشیدن نیازمند ارزیابی پزشکی است.  اگر کودک شما لوزه های بزرگ و یا آدنوئید دارد که در تنفس و یا تغذیه او اختلال ایجاد می کند، ممکن است نیاز به جراحی داشته باشد.

دفع گاز و نفخ

گاهی نوزاد هنگام دفع گاز یا زمانی که شکمش نفخ دارد، زبان خود را بیرون می‌آورد. جمع شدن گاز در معده و روده می‌تواند باعث ناراحتی و بی‌قراری نوزاد شود و کودک در این حالت حرکات مختلفی با دهان و زبان خود انجام دهد. این حالت در بعضی نوزادان مبتلا به کولیک بیشتر دیده می‌شود، چون درد و نفخ باعث می‌شود نوزاد بی‌قرار شود و حالت‌های متفاوتی به خود بگیرد.

راهکارهای کمک به کاهش بیرون آوردن زبان نوزاد

اگر نوزاد به دلیل گرسنگی، دندان‌درآوردن، نفخ یا ناراحتی‌های موقتی زبان خود را بیرون می‌آورد، معمولا با برطرف شدن این عوامل، رفتار نیز کمتر می‌شود و نیاز به درمان خاصی ندارد.

اگر این حالت به صورت مداوم مشاهده شود یا با مشکلاتی مانند سختی در شیر خوردن، بلع، کنترل زبان یا حرکات دهان بروز یابد، بهتر است کودک توسط متخصص ارزیابی شود. در چنین شرایطی، کاردرمانی می‌تواند در بهبود مهارت‌های حرکتی و حسی و هماهنگی حرکات کودک نقش موثری داشته باشد. 

همچنین اگر مشکل به حرکات زبان، مکیدن، بلع یا سایر مهارت‌های دهانی مربوط باشد، گفتاردرمانی می‌تواند به ارزیابی دقیق و بهبود این مهارت‌ها کمک کند. نوع و میزان درمان باید بر اساس شرایط کودک تعیین شود و انجام تمرین‌ بدون ارزیابی متخصص توصیه نمی‌شود.

کلام آخر

 بسیاری از والدین در مواجهه با بیرون آوردن زبان توسط نوزاد، نگران می‌شوند. بیرون آوردن زبان به تنهایی نشانه اوتیسم یا معیار تشخیص بیماری خاصی نیست. در مواردی که این وضعیت ادامه پیدا کند یا در شیر خوردن یا بلعیدن مشکل داشته باشد،  مراجعه و بررسی متخصص می تواند علت بروز این رفتار را شناسایی کند.