بعد از عمل کاشت حلزون، پدر و مادرها معمولاً خیلی خوشحال و هیجانزده هستند. آنها دوست دارند فرزندشان صدای آنها را بشنود و زودتر شروع به صحبت کردن کند. اما باید بدانیم که کودک با روشن شدن دستگاه، یکدفعه صحبت کردن را یاد نمیگیرد. او باید کمکم صداهای مختلف را بشناسد و یاد بگیرد هر صدا چه معنایی دارد. مثلاً کودک صدای زنگ تلفن را میشنود، اما هنوز نمیداند این صدا مربوط به چیست. اینجاست که گفتاردرمانی به کمک کودک میآید.
در جلسات گفتاردرمانی، کودک یاد میگیرد صداها را تشخیص دهد، کلمات را بشناسد و کمکم صحبت کردن را تمرین کند. در این مقاله میخواهیم درباره مراحل گفتاردرمانی بعد از کاشت حلزون ، اهمیت جلسات گفتاردرمانی در کودکان و کارهایی که والدین میتوانند در خانه برای کمک به کودک انجام دهند، صحبت کنیم.
کاشت حلزون چیست؟
کاشت حلزون یک روش کمکشنوایی است که با استفاده از تحریک الکتریکی عصب شنوایی، امکان دریافت اطلاعات صوتی را برای افراد دارای کمشنوایی شدید تا عمیق فراهم میکند. برخلاف سمعک که صداها را تقویت میکند، کاشت حلزون سیگنالهای صوتی را به پیامهای الکتریکی تبدیل کرده و از طریق الکترودها به عصب شنوایی منتقل میکند.
اما یک نکته مهم وجود دارد که شنیدن صدا با فهمیدن صدا تفاوت دارد! کودکانی که عمل کاشت حلزون انجام میدهند، باید تحت گفتار درمانی فشرده قرار بگیرند تا مغز آنها پردازش و درک صداها را بیاموزد. درجه درک گفتار پس از کاشت حلزون در افراد مختلف متفاوت است.
چرا کودکان بعد از کاشت حلزون به گفتاردرمانی نیاز دارند؟
گفتار درمانی در کودکان بعد از کاشت حلزون نقش مهمی در تقویت مهارتهای شنیداری و گفتاری دارد. این کودکان باید یاد بگیرند صداهای مختلف را تشخیص دهند، معنی کلمات را بفهمند و بهتدریج از آنها برای صحبت کردن استفاده کنند. کودکی که تازه از دستگاه کاشت حلزون استفاده میکند، باید کمکم یاد بگیرد صداهای مختلف چه معنایی دارند و چگونه میتواند از آنها برای برقراری ارتباط استفاده کند. برای مثال، ممکن است کودک صدای مادر خود را تشخیص دهد اما نتواند کلمات و جملههای او را بهدرستی متوجه شود.
گفتاردرمانی به کودک کمک میکند این مهارتها را یاد بگیرد. مهمترین اهداف گفتاردرمانی بعد از کاشت حلزون عبارتاند از:
- افزایش توجه کودک به صداهای محیط
- تشخیص و شناسایی صداهای مختلف
- یادگیری کلمات و درک معنی آنها
- افزایش دامنه لغات
- بهبود تلفظ کلمات
- تقویت توانایی جملهسازی
- افزایش مهارت برقراری ارتباط با دیگران
گفتار درمانی بعد از کاشت حلزون چگونه انجام میشود؟
برنامه گفتاردرمانی برای همهی کودکان یکسان نیست. سن کودک، میزان کمشنوایی، مدتزمان استفاده از دستگاه و مهارتهای گفتاری او قبل از کاشت حلزون در انتخاب تمرینها تأثیر دارند.
به طور معمول گفتاردرمانی بعد از کاشت حلزون شامل مراحل زیر است:
۱. آموزش شنیدن و توجه به صداها
در اولین مرحله، کودک باید یاد بگیرد به صداهای مختلف توجه کند. برای این کار، گفتاردرمانگر از صداهای ساده و آشنا مانند صدای زنگوله، دست زدن، زنگ تلفن و اسباببازیهای صدادار استفاده میکند.
در این روش درمانگر زنگولهای را به صدا درآورد و منتظر واکنش کودک میماند. هدف این تمرین، افزایش توجه کودک به صداهای اطراف است.
۲. تشخیص و تفاوت صداها
بعد از اینکه کودک به صداها توجه کرد باید یاد بگیرد آنها را از همدیگر تشخیص بدهد. کودک باید تفاوت صدای زنگوله و دست زدن را بفهمد. گفتاردرمانگر با استفاده از صداهای مختلف و بازی ها به کودک کمک میکند تا صداها را بهتر بشناسد.
۳. یادگیری کلمات و افزایش دامنه لغات
در این مرحله کودک یاد میگیرد کلمات مختلف چه معنایی دارند و هر کلمه به چه چیزی اشاره میکند.
برای مثال، گفتاردرمانگر میتواند تصویری از یک توپ را به کودک نشان دهد و همزمان کلمه «توپ» را تکرار کند. سپس از کودک بخواهد توپ را از بین چند وسیله دیگر پیدا کند.
ابتدا از کلمات ساده و پرکاربرد مانند مامان، بابا، آب، توپ و غذا استفاده میشود. با پیشرفت کودک، کلمات بیشتری به تمرینها اضافه میشوند.
۴. تقویت تلفظ و بیان کلمات
بعد از یادگیری کلمات، کودک باید بتواند آنها را بهدرستی بیان کند. بعضی از کودکان بعد از کاشت حلزون در تلفظ برخی صداها و کلمات مشکل دارند.
در این شرایط، گفتاردرمانگر با تمرینهای مناسب به کودک کمک میکند صداها را بهتر تولید کند و تلفظ کلمات را بهبود دهد.
برای مثال، ممکن است کودک در بیان بعضی صداها مانند «س»، «ش» یا «ر» مشکل داشته باشد. درمانگر با توجه به توانایی کودک، تمرینهای لازم را برای تلفظ بهتر را انجام میدهند.
۵. آموزش جملهسازی و مکالمه
بعد از این مراحل کودک یاد میگیرد کلمات را کنار هم قرار دهد و جملههای ساده بسازد. ممکن است کودک در ابتدا فقط کلمه آب را بتواند بگوید ولی بعد از این مراحل و پیرفت در گفتاردرمانی جمله ی «آب میخواهم» را بگوید.
در این مرحله، مهارتهای پاسخ دادن به سؤالها، بیان خواستهها، صحبت درباره اتفاقات روزمره و برقراری ارتباط با دیگران تقویت میشود.
اهمیت استمرار جلسات گفتاردرمانی
یکی از اشتباهات خانوادهها این است که با نشانههای پیشرفت، جلسات گفتاردرمانی را کمتر میکنند یا دیگر مراجعه نمیکنند. در این شرایط اگر کودک چند کلمه جدید یاد بگیرد و والدین تصور میکنند دیگر نیازی به ادامه درمان نیست.
اما یادگیری گفتار و زبان یک فرایند تدریجی است. کودک باید علاوه بر یادگیری کلمات، توانایی فهم کلمات و جملات، استفاده از زبان در موقعیتهای مختلف و برقراری ارتباط با دیگران را بیاموزد. به همین دلیل، ادامه درمان و ارزیابی منظم اهمیت دارد. تعداد جلسات موردنیاز برای هر کودک متفاوت است و باید بر اساس میزان پیشرفت، اهداف درمانی و نظر بهترین متخصص گفتار درمانی در کودکان تعیین شود.

تمرینهای خانگی والدین برای تقویت گفتار کودک
والدین نقش مهمی در تقویت مهارتهای شنیداری و گفتاری کودک پس از کاشت حلزون دارند و میتوانند با انجام تمرینهای ساده در خانه به تقویت گفتار کودک کمک کنند. برای مثال، هنگام بازی نام اسباببازیها و وسایل اطراف را به کودک بگویند و او را با صداهای مختلف آشنا کنند. کتاب خواندن و نشان دادن تصاویر به یادگیری کلمات جدید کمک میکند. والدین بهتر است در طول روز درباره کارهایی مانند غذا خوردن، لباس پوشیدن و بازی کردن با کودک صحبت کنند تا او با کلمات بیشتری آشنا شود.
میتوانید از کودک بخواهید نام اشیا را بگوید یا خواستهی خودش را با کلمات بیان کند. اگر کودک برای پاسخ دادن مکث میکند، باید به او فرصت بدهید. بازیهای ساده و نوبتی نیز به تقویت مهارت ارتباطی کودک کمک میکنند. بهتر است این تمرینها را روزمره و بدون فشار و اجبار در محیط خانه انجام دهید. بهتر است والدین کودک را تشویق کنند. انجام این تمرینها بهصورت بازی و طبق توصیه گفتاردرمانگر میتواند به پیشرفت کودک کمک کند.
سخن پایانی
کودکان بعد از کاشت حلزون برای یادگیری بهتر صداها و تقویت مهارتها به برنامه توانبخشی مناسبی نیاز دارند. این برنامه باید با توجه به سن، شرایط شنوایی و تواناییهای زبانی هر کودک تنظیم شود.
در کلینیک توانبخشی تهران، گفتاردرمانی در کودکان با بررسی وضعیت کودک و شناسایی مشکلات گفتاری و زبانی او انجام میشود. بر اساس نتایج ارزیابی، تمرینهای مناسب برای تقویت مهارتها در نظر گرفته میشوند. آموزش والدین برای انجام تمرینهای خانگی اهمیت زیادی دارد. زیرا همکاری خانواده میتواند به ادامه تمرینها در محیط خانه کمک کند. والدینی که فرزند آنها کاشت حلزون انجام داده است، میتوانند برای بررسی وضعیت گفتار و زبان کودک و دریافت راهنمایی از بهترین متخصص گفتاردرمانی در کودکان با کلینیک توانبخشی تهران تماس بگیرند.