اگر نوزاد زودتر از هفته سی‌وهفتم بارداری به دنیا بیاید، به‌عنوان زایمان زودرس شناخته می‌شود و نوزادان به دلیل کامل نشد رشد اندام ها ممکن است در روزها و ماه‌های ابتدایی زندگی به مراقبت‌های پزشکی بیشتری نیاز داشته باشند. البته تاثیر تولد زودرس فقط به دوران نوزادی محدود نمیشود. برخی از کودکانی که زودتر از موعد متولد شده‌اند، در سالهای بعد و در بزرگسالی با مشکلاتی در زمینه رشد حرکتی، یادگیری، تمرکز یا سلامت جسمانی روبه‌رو می‌شوند. وزن نوزاد، مشکلات پزشکی دوران نوزادی و مراقبت های بعد از تولد در وضعیت آینده نوزاد نقش دارد. شناخت مشکلات نوزادان نارس در بزرگسالی به والدین کمک میکند تا نیازهای رشدی فرزندشان را بهتر بشناسند و در صورت نشانه‌های غیرمعمول، پیگیری‌های لازم را انجام دهند. در ادامه یکسری از مشکلات این افراد را بررسی خواهیم کرد.
نوزاد نارس
هرچه زمان تولد به هفته‌های ابتدایی بارداری نزدیک‌تر باشد، احتمال کامل نشدن رشد اندام‌ها و بروز عوارض پزشکی بیشتر خواهد بود. نوزادان نارس از نظر سن بارداری در سه گروه قرار می‌گیرند و شرایط رشد و میزان آسیب‌پذیری نوزادان در هر گروه یکسان نیست.
نارس بسیار زودرس: نوزادانی که پیش از هفته بیست‌وهشتم بارداری متولد می‌شوند.
نارس متوسط: نوزادانی که بین هفته بیست‌وهشتم تا پیش از هفته سی‌ودوم به دنیا می‌آیند.
نارس دیررس: نوزادانی که بین هفته سی‌ودوم تا پیش از هفته سی‌وهفتم متولد می‌شوند.
مهم‌ترین مشکلات نوزادان نارس در بزرگسالی
تولد زودهنگام ممکن است باعث اختلال در رشد بعضی اندام ها شود به طوری که بعضی از این تغییرات در دوران کودکی مشخص می‌شوند و در برخی افراد تا نوجوانی یا بزرگسالی ادامه پیدا می‌کنند. شدت این مشکلات در همه افراد یکسان نیست. ممکن است این مشکلات در دوران کودکی رفع شود و بزرگسالی او را تحت تاثیر قرار ندهد.
مشکلات حرکتی و ضعف عضلات
یکی از پیامدهای احتمالی تولد زودرس، اختلال در رشد مهارتهای حرکتی است. بعضی از کودکان نارس در دوران رشد، دیرتر از همسالان خود نشستن، چهار دست‌وپا رفتن یا راه رفتن را یاد می‌گیرند. دربعضی شرایط می تواند مشکلاتی که در تعادل و نشستن هست، در بزرگسالی نیز ادامه داشته باشد.
این شرایط در بزرگسالی موجب دشوار شدن فعالیت ها و محدودیت های حرکتی برای شخص شود. دشواری در انجام فعالیت‌های بدنی، ضعف تعادل، خستگی هنگام فعالیت یا محدودیت در بعضی حرکات از این مشکلات هستند. در برخی از افراد نارس به دنیا آمدن ممکن است به اختلالات حرکتی مانند فلج مغزی دچار شود. البته این مشکلات لزوما همیشگی نیست. ارزیابی دقیق بهترین دکتر کاردرمانی در تهران و بررسی دامنه حرکتی، تعادل و هماهنگی بدن میتواند در بهبود سلامت کودک نقش داشته باشد.
مشکلات یادگیری و عملکرد شناختی
در هفته‌های آخر بارداری مغز با سرعت زیادی رشد میکند. به همین دلیل، تولد زودرس میتواند در بعضی از مهارتهای شناختی تأثیر بگذارد. بعضی از افرادی که در دوران نوزادی نارس بوده‌اند، در کودکی مشکلاتی مانند ضعیف بودن حافظه، دشواری در حل مسئله، پردازش کند اطلاعات و مشکلات ریاضی و خواندن دارند. این مشکلات اگر درمان نشوند ممکن است تحصیل و حتی شغل فرد را در بزرگسالی تحت تأثیر قرار دهند.
شرایط خانوادگی، محیط آموزشی، وضعیت سلامت و حمایت والدین و پزشک نیز در مسیر یادگیری نقش دارند.
اختلالات توجه و مشکلات رفتاری
برخی از نوزادان نارس در سالهای بعد با مشکلاتی در توجه و تمرکز روبه‌رو می‌شوند. این مشکلات ممکن است در کودکی به شکل حواس‌پرتی، فراموش کردن کارها یا دشواری در انجام فعالیت‌های روزانه دیده شوند. در بزرگسالی نیز ممکن است فرد برای تمرکز روی کارهای طولانی، برنامه‌ریزی و مدیریت زمان با مشکل روبه‌رو شود.
احتمال بروز بیش‌فعالی و نقص توجه (ADHD) نیز در کودکانی که زودتر از موعد متولد شده‌اند، بیشتر است. البته تولد زودرس به‌تنهایی به معنای ابتلا به این اختلال نیست و برای تشخیص آن باید ارزیابی تخصصی انجام شود.
مشکلات بینایی و شنوایی
چشم‌ها و گوش‌های نوزاد در دوران بارداری به‌تدریج رشد می‌کنند. تولد زودرس در نوزادانی که به مراقبت‌های ویژه نیاز دارند احتمال بروز مشکلات بینایی و شنوایی را بیشتر میکند. بعضی از این مشکلات در سالهای اول زندگی مشخص می‌شوند، اما گاهی با بزرگ‌تر شدن کودک و افزایش نیازهای او، نشانه‌ها بیشتر خودشان را نشان می‌دهند.
این مشکلات ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- ضعیف بودن بینایی یا مشکلاتی مانند نزدیک‌بینی
- ناهماهنگی در حرکت چشم‌ها
- آسیب شبکیه چشم
- کم‌شنوایی در درجات مختلف
- دشواری در تشخیص و پردازش صداها و محرک‌های حسی
مشکلات تنفسی و قلبی عروقی
ریه‌های نوزادان نارس ممکن است در زمان تولد هنوز به اندازه کافی تکامل پیدا نکرده باشد و نیاز به مراقبت های ویژه داشته باشد. این مشکل می تواند در کودکی حل شود یا آثار این مشکل در بزرگسالی با او همراه باشد. برای مثال، احتمال آسم، کاهش عملکرد ریه و دشواری در تنفس زمان ورزش در افراد متولدشده به‌صورت نارس بیشتر است.
پژوهشها ارتباط میان تولد زودرس و افزایش احتمال برخی مشکلات قلبی عروقی مانند فشار خون بالا را نیز نشان داده‌اند. این موضوع به‌ویژه در افرادی که با نارس بودن شدید متولد شده‌اند، اهمیت بیشتری دارد.
مشکلات سلامت روان و ارتباطات اجتماعی
اضطراب، افسردگی و بعضی مشکلات رفتاری از مواردی هستند که در مطالعات مربوط به سلامت افراد متولدشده به‌صورت نارس بررسی شده‌اند. این افراد ممکن است در موقعیت‌های اجتماعی، کنترل هیجان و استرس نیازمند حمایت بیشتری باشند. البته این مشکلات در همه این افراد دیده نمی‌شوند و نباید سابقه تولد زودرس را به‌تنهایی عامل این مشکلات بدانیم.
نقش تشخیص زودهنگام و کاردرمانی در کاهش مشکلات رشدی
یکی از مهم‌ترین اقدامات برای حمایت از نوزادان نارس، بررسی منظم روند رشد و شناسایی مشکلات احتمالی در دوران کودکی است. بعضی از مشکلات حرکتی و رفتاری در سال های ابتدایی مکن است شناخته نشود و به مرور در بزرگسالی آشکار شوند. کاردرمانی و توانبخشی یکی از روش های درمان و بهبود این اختلالات است که با هدف افزایش توانایی‌های حرکتی، حسی و عملکردی کودک انجام می‌شود.
در کودکانی که ضعف عضلانی، مشکلات تعادل یا تأخیر در مهارتهای حرکتی دارند، کاردرمانی جسمی در کودکان میتواند در افزایش دامنه حرکات، افزایش استقلال و مشارکت بهتر در فعالیت‌های روزمره کمک کند. برنامه درمانی برای هر کودک متفاوت است. والدینی که به دنبال بهترین دکتر کاردرمانی در تهران هستند، بهتر است علاوه بر بررسی تخصص و تجربه درمانگر، به نحوه ارزیابی کودک، تناسب برنامه درمانی با نیازهای او و میزان مشارکت خانواده در جلسات توجه کنند.
جمع بندی
تولد زودرس همیشه به معنای بروز مشکل در آینده نیست، اما بعضی از نوزادان نارس در سالهای بعد با چالش‌هایی در حرکت، یادگیری، تمرکز یا سلامت جسمانی روبه‌رو می‌شوند. پیگیری رشد کودک در سنین مختلف و پس از نوزادی در این کوکدن اهمیت زیادی دارد. والدین بهتر است مهارتهای حرکتی، وضعیت بینایی و شنوایی و روند یادگیری فرزندشان را زیر نظر داشته باشند. شروع به‌موقع کاردرمانی و انجام تمرین‌های متناسب با شرایط میتواند به تقویت مهارت‌ها و افزایش استقلالش کمک کند و این مشکلات در آینده کودک کمتر خودشان را نشان بدهند.
