مهارت هایی مانند یادگیری خواندن، نوشتن و انجام محاسبات ساده را بیشتر کودکان به تدریج بدست می‌آورند. با این شرایط، بعضی از کودکان با وجود هوش طبیعی و تلاش زیاد، در این مهارت ها مشکل دارند. ممکن است کودک حروف را باهم اشتباه بگیرد و هنگام نوشتن کلمات برخی از حروف را جا بیندازد. حل مسائل ریاضی برایش دشوار باشد و زمان بیشتری از بقیه برای حل آن ها نیاز داشته باشد.این مشکلات همیشه به دلیل تلاش نکردن کودک یا آموزش بد نیست بلکه میتواند به اختلالات یادگیری مربوط باشد.
سال‌های ابتدایی مدرسه در شکل‌گیری مهارت‌های تحصیلی و اعتمادبه‌نفس کودکان نقش مهمی دارند. اگر مشکلات یادگیری به‌موقع شناخته شوند، با درمان و روش های مناسب میتوان شرایط بهتری در وضعیت تحصیلی کودک ایجاد کرد. درمانی که به معنای کمک به کودک برای یادگیری مناسب با توانایی‌های خودش است.
بروز اختلال یادگیری در دانش‌آموزان
اختلال یادگیری نوعی مشکل در مهارت‌های تحصیلی است که میتواند خواندن، نوشتن یا ریاضی را تحت تأثیر قرار دهد. این اختلال به معنی کم هوشی کودکان نیست و بسیاری از کودکانی که با آن مواجه هستند، در زمینه‌های مختلف توانایی‌های خوبی دارند.
نشانه‌های اختلال یادگیری در همه کودکان یکسان نیست. بعضی از دانش‌آموزان در تشخیص حروف و ترکیب صداها مشکل دارند و برخی دیگر با اینکه کلمات را به درستی می‌خوانند، نمی‌توانند مفهوم متن را به‌خوبی درک کنند. این نشانه‌ها به‌تنهایی برای تشخیص اختلال یادگیری کافی نیستند. برای مثال، دانش‌آموزی که به‌تازگی وارد مدرسه شده است، ممکن است هنوز به مهارت کافی در خواندن و نوشتن نرسیده باشد. مشکلات بینایی و شنوایی، توجه و تمرکز، اضطراب، غیبت از مدرسه میتوانند بر عملکرد تحصیلی کودک اثر بگذارند. به همین دلیل، بررسی دقیق شرایط کودک قبل از انتخاب روش درمان اهمیت زیادی دارد.
انواع اختلالات یادگیری و تأثیر آن‌ها بر عملکرد تحصیلی
اختلالات یادگیری معمولاً در سه حوزه اصلی خواندن، نوشتن و ریاضی بررسی می‌شوند. شناخت این مشکلات به والدین کمک می‌کند تا حمایت بیشتری در این بخش داشته باشند.
اختلال یادگیری خواندن: کودک ممکن است حروف را با هم اشتباه بگیرد، کلمات را به‌کندی بخواند یا برای فهمیدن متن چند بار آن را مرور کند. گاهی هم کلمه‌ای را که بارها دیده است، دوباره به‌سختی تشخیص می‌دهد. این مشکلات میتوانند از نشانه‌های نارساخوانی باشند.
اختلال یادگیری نوشتن: بعضی کودکان در نوشتن، حروف یا کلمات را جا می‌اندازند، اشتباه‌های املایی زیادی دارند. ممکن است کودک پاسخ سؤال را بداند، اما نتواند منظورش را درست بیان کند و بنویسد.
اختلال یادگیری ریاضی: این اختلال میتواند در درک اعداد، یادگیری جدول ضرب، به خاطر سپردن مراحل محاسبات و حل مسائل ریاضی خود را نشان دهد.
تست اختلال یادگیری در کودکان
زمانی که کودک در این بخش ها با مشکلاتی همراه باشد، ارزیابی تخصصی و شناسایی علت مشکل اهمیت بیشتری در زندگی کودک پیدا می‌کند. تست اختلال یادگیری در کودکان مجموعه‌ای از بررسی‌ها و آزمون‌های استاندارد است که با هدف شناخت وضعیت تحصیلی، توانایی‌های شناختی و نقاط قوت و ضعف کودک انجام می‌شود.
این ارزیابی ممکن است شامل بررسی مهارت خواندن، نوشتن و ریاضی، و سنجش توانایی‌های شناختی، بررسی رشد و گفت‌وگو با والدین و معلم باشد. البته که آزمون های اینترنتی و پرسش نامه های ساده به تنهایی برای تشخیص اختلال یادگیری کافی نیستند و ممکن است برای شناسایی نشانه‌های اولیه مفید باشند.
روش‌های درمان اختلالات یادگیری در دانش‌آموزان ابتدایی
درمان اختلالات یادگیری یک روش ثابت برای همه کودکان نیست. برنامه باید بر اساس نوع اختلال، شدت مشکلات، سن کودک، مهارت‌های فعلی و شرایط تحصیلی او تنظیم شود. هدف اصلی این است که کودک مهارت‌هایی را که در آن‌ها مشکل دارد، به شکل مرحله‌ای و متناسب با توانایی‌های خود یاد بگیرد.
آموزش تخصصی خواندن، نوشتن و ریاضی
یکی از مهم‌ترین بخش‌های درمان، آموزش مستقیم و هدفمند مهارت‌های تحصیلی است. برای کودکی که در خواندن مشکل دارد، تمرین ارتباط حروف و صداها، ترکیب صداها، تشخیص کلمات میتواند مفید باشد. برای دانش‌آموزی که در نوشتن ضعف دارد، آموزش مرحله‌ای املا، ساخت جمله کاربردی است.
در اختلال یادگیری ریاضی نیز میتوان از ابزارهای دیداری، اشیای قابل شمارش و تمرین‌های مرحله‌به‌مرحله استفاده کرد. بهتر است مهارت‌ها از سطح ساده آغاز شوند و پس از تسلط نسبی کودک، مرحله به مرحله دشوارتر شوند.
کاردرمانی ذهنی و تقویت مهارت‌های شناختی
برخی کودکان در کنار مشکلات تحصیلی، در توجه، به خاطر سپردن دستورالعمل‌ها، برنامه‌ریزی یا دنبال کردن چند مرحله پشت سر هم مشکل دارند. در این شرایط، ارزیابی مهارت‌های شناختی میتواند به انتخاب تمرین‌های مناسب کمک کند.
کاردرمانی ذهنی کودکان، در این اختلال میتواند برای تمرین مهارت‌هایی مانند توجه، حافظه، برنامه‌ریزی و حل مسئله به کار گرفته شود. برای مثال، کودک میتواند یاد بگیرد تکالیف طولانی را به بخش‌های کوچک‌تر تقسیم کند، دستورالعمل‌ها را مرحله‌به‌مرحله دنبال کند و برای انجام کارهای مدرسه از برنامه مشخصی کمک بگیرد.
گفتاردرمانی در مشکلات یادگیری
مهارت‌های زبانی ارتباط نزدیکی با یادگیری دارند. کودک برای درک دستورالعمل‌های معلم، فهم متن، یادگیری واژه‌های جدید به توانایی‌های زبانی نیاز دارد. اگر مشکل یادگیری با دشواری در بیان کلمات و استفاده از آن ها باشد، گفتاردرمانی میتواند بخشی از برنامه درمان باشد.
استفاده از این روش برای همه کودکان ضرورت ندارد و بر اساس وضعیت کودک می توان استفاده کرد.
تأثیر بازی‌درمانی بر اختلال یادگیری
بعضی کودکان به دلیل مشکلات درسی، اعتمادبه‌نفس خود را از دست میدهند یا از انجام تکالیف فرار می‌کنند. در چنین شرایطی، بازی‌درمانی میتواند به آن‌ها کمک کند احساسات خود را بهتر بیان کنند و با ترس از اشتباه کنار بیایند. بازی‌های هدفمند آموزشی میتوانند برای تمرین مهارت‌های موردنیاز در مدرسه استفاده شوند. بازی با کارت‌های حروف و کلمات به خواندن کمک می‌کند و استفاده از مهره‌ها و اشیای شمارشی، درک مفاهیم ساده ریاضی را آسان‌تر می‌کند. در فعالیت‌های گروهی نیز کودک فرصت پیدا می‌کند نوبت را رعایت کند، دستورالعمل‌ها را دنبال کند و با دیگران همکاری داشته باشد.
بنابراین، تأثیر بازی‌درمانی بر اختلال یادگیری را باید در چارچوب نیازهای فردی کودک بررسی کرد. این روش جایگزین اموزش های تخصصی نیست و یک روش کمکی است که کودک با انگیزه بیشتری این تمرین ها را انجام بدهد.
نقش خانواده و مدرسه در روند درمان
پیشرفت کودک فقط به جلسات درمانی وابسته نیست. برخورد خانواده و معلم نیز میتواند بر انگیزه او برای یادگیری اثر بگذارد. سرزنش کردن کودک به دلیل اشتباه‌های تکراری یا مقایسه او با هم‌کلاسی‌ها معمولاً مشکل را حل نمی‌کند و ممکن است اضطراب او را افزایش دهد.
والدین میتوانند تکالیف را به بخش‌های کوتاه‌تر تقسیم کنند، برای استراحت زمان مناسبی در نظر بگیرند و تلاش کودک را به‌جای تمرکز صرف بر نتیجه تشویق کنند. فراهم کردن محیطی آرام و دور از عوامل حواس‌پرتی نیز به انجام بهتر تکالیف کمک می‌کند.
استفاده از روش‌های متنوع آموزشی در مدرسه و هماهنگی با خانواده و متخصصان میتواند شرایط یادگیری را بهتر کند. بهتر است روند پیشرفت کودک با خودش مقایسه شود و او را با همکلاسی هایش مقایسه نکرد.
جمع‌بندی
اختلال یادگیری به معنای ناتوانی کودک در پیشرفت تحصیلی نیست. بسیاری از دانش‌آموزان با آموزش هدفمند، حمایت خانواده و انتخاب روش مناسب میتوانند مهارت‌های خود را بهبود دهند و با اعتمادبه‌نفس بیشتری در مدرسه فعالیت کنند.
اولین قدم، شناخت دقیق مشکل است. تست اختلال یادگیری در کودکان میتواند بخشی از ارزیابی باشد و پس از مشخص شدن نیازهای کودک، آموزش تخصصی، کاردرمانی ذهنی، گفتاردرمانی یا بازی‌درمانی در صورت لزوم به برنامه او اضافه شوند. هرچه حمایت‌ها زودتر و متناسب‌تر آغاز شوند، فرصت بیشتری برای پیشرفت و کاهش فشارهای تحصیلی در اختیار کودک قرار می‌گیرد.
