سنجش ورودی کودکان برای ورود به دوره تحصیل رسمی، چه در مقطع پیشدبستانی و چه کلاس اول ابتدایی، یکی از حیاتیترین مراحل در فرآیند آموزش و پرورش هر جامعهای است.
این ارزیابیها صرفاً برای دستهبندی یا حذف دانشآموزان نیستند، بلکه ابزارهایی قدرتمند برای شناسایی آمادگیهای اولیه، نقاط قوت و ضعف هر کودک، و در نهایت، طراحی مداخلات آموزشی مؤثر هستند.
در این مقاله، به بررسی سنجش کلاس اول و پیشدبستانی، اهمیت، روشها پیش روی این فرآیند خواهیم پرداخت.
اهمیت سنجش ورودی
سنجش ورودی کودکان در سنین پیش از دبستان و آغاز دبستان، پایهای برای موفقیت بلندمدت تحصیلی آنها فراهم میآورد.
این اهمیت را میتوان در چند محور اصلی بیان کرد
1.تشخیص زودهنگام نیازهای ویژه
مهمترین هدف سنجش، شناسایی کودکانی است که در معرض خطر تأخیر در رشد یا اختلالات یادگیری باشند مانند مشکلات زبانی، نقص توجه، یا اختلالات رشدی هستند.
تشخیص زودهنگام این موارد امکان مداخلهی زودهنگام را فراهم میکند که اثربخشی آن به مراتب بیشتر از مداخله در سالهای بالاتر تحصیلی است.
2.برنامهریزی آموزشی مناسب
نتایج سنجش به معلمان و مدیران کمک میکند تا تصویر واضحی از سطح آمادگی گروهی که وارد کلاس میشوند، به دست آورند این اطلاعات برای تنظیم برنامه درسی، و طراحی فعالیتهایی که با سطح درک و توانایی دانشآموزان همخوانی داشته باشد، ضروری می باشد.
3. انتقال بین مقاطع
سنجش، پلی ارتباطی بین محیط خانه، مراکز پیشدبستانی و مدرسه ابتدایی ایجاد میکند و اطمینان میدهد که دانشآموزان با مجموعه مهارتها و دانش مورد نیاز برای جهش به مرحله بعدی تحصیل وارد میشوند.
سنجش آمادگی برای ورود به کلاس اول یا سنجش در پایان پیشدبستانی یک ارزیابی چند بخشی است و صرفاً بر سواد و ریاضیات تمرکز ندارد این سنجشها ابعاد مختلف رشد کودک را پوشش میدهند:
1.رشد جسمانی و حرکتی
این حوزه شامل ارزیابی مهارتهای حرکتی درشت مانند دویدن، حفظ تعادل و مهارتهای حرکتی ظریف نیز می باشد که برای نوشتن ضروری هستند مانند توانایی گرفتن صحیح مداد، بریدن با قیچی و هماهنگی چشم و دست.
2. رشد شناختی
این بخش شامل تواناییهای ذهنی مانند منطق و حل مسئله توانایی تشخیص الگوها، دستهبندی اشیاء و درک روابط علت و معلول.همچنین حافظه فعال و توجه توانایی تمرکز بر یک تکلیف و به یاد آوردن دستورالعملها ودرک کمیتها، شمارش، تشخیص اعداد و اشکال هندسی پایه.
3. رشد زبانی و سوادآموزی
این حوزه یکی از مهمترین پیشبینیکنندههای موفقیت در کلاس اول است و شامل موارد زیر میشود:
مهارتهای شنیداری و درک مطلب توانایی فهمیدن داستانها و دستورالعملهای شفاهی.
آگاهی واج شناختی توانایی تشخیص و بازی با صداهای گفتاری مانند تشخیص قافیه یا تقسیم کلمات به هجاها این مهارت سنگ بنای خواندن است.
واژگان و بیان توانایی استفاده از دایره لغات مناسب و برقراری ارتباط کلامی مؤثر.
4.رشد اجتماعی و عاطفی
تواناییهای اجتماعی و عاطفی برای موفقیت در محیط مدرسه حیاتی هستند تنظیم هیجانات توانایی مدیریت احساسات خود مانند خشم یا ناامیدی همچنین مهارتهای اجتماعی توانایی تعامل با همسالان، همکاری، نوبت گرفتن و پیروی از قوانین گروه خود تنظیمی توانایی پیروی از دستورالعملها و انجام وظایف به صورت مستقل.
روشها و ابزارهای سنجش
ابزارهای سنجش ورودی باید معتبر، پایا و مناسب با فرهنگ و زبان کودکان باشند روشهای سنجش ترکیبی از ابزارهای رسمی و غیررسمی نیزهستند:
1.ابزارهای رسمی و استانداردشده
این ابزارها توسط متخصصان روانشناسی یا آموزشی طراحی شده و دارای دستورالعملهای اجرایی دقیق هستند مانند آزمونهای آمادگی تحصیلی آزمونهای مبتنی بر مشاهده یا آزمونهای عملکردی که مهارتهای شناختی و پیشسوادآموزی را میسنجند مقیاسهای مشاهدهای استاندارد که توسط معلم یا والدین تکمیل شده و رفتارهای کودک را در موقعیتهای مختلف اندازهگیری میکنند.
2.مشاهده مستقیم
مشاهده معلم در محیط طبیعی کلاس یا بازی، یکی از بزرگ ترین منابع داده است معلم به رفتارهایی مانند نحوه بازی کردن کودک، تعامل او با همسالان، میزان توجه و نحوه واکنش به شکستها توجه میکند.
3. مصاحبه با والدین و کودک
مصاحبه با والدین میتواند اطلاعات ارزشمندی در مورد سوابق پزشکی، محیط خانه، تجربیات پیشدبستانی و مراحل رشد کودک ارائه دهد مصاحبه با کودک نیز میتواند تواناییهای زبانی و درک او را ارزیابی کند.
4.سنجش عملکردی
به جای پرسش مستقیم، از کودک خواسته میشود تا یک کار واقعی انجام دهد. مثلاً به جای پرسیدن عدد ۳ چیست؟ از او خواسته میشود سه شیء را بردارد یا یک پازل خاص را کامل کند.
سنجش در پایان دوره پیشدبستانی اهمیت ویژهای دارد زیرا این دوره به عنوان آخرین فرصت رسمی برای آمادهسازی کودکان قبل از ورود به آموزش اجباری تلقی میشود.
در این مرحله، سنجش بیشتر بر آمادگی برای یادگیری تمرکز دارد تا دانش انباشته شده یک کودک آماده برای کلاس اول، کودکی است که:
میتواند برای مدتی نسبتاً طولانی حداقل ۱۰ تا ۱۵ دقیقه روی یک فعالیت متمرکز بماند.
از نظر عاطفی میتواند از والدین جدا شود و با معلم رابطه برقرار کند.
توانایی دنبال کردن دستورالعملهای چند مرحلهای را دارد.
دارای آگاهی واجشناختی کافی برای شروع رمزگشایی کلمات است.
هدف اصلی سنجش پیشدبستانی، هدایت برنامهریزیهای تابستانی یا دخالت کردن های کوتاه مدت برای کودکانی است که نیاز به تقویت مهارتهای خاصی قبل از شروع کلاس اول دارند.
نتیجهگیری
سنجش کلاس اول و پیشدبستانی یک فرآیند پیچیده وچند بخشی است که فراتر از یک نمره یا رتبه بندی ساده عمل میکند این فرآیند باید به عنوان یک ابزار تشخیصی و راهنما برای تقویت سیستم آموزشی و حمایت از هر کودک به طور فردی شناخته شود
زمانی که سنجشها به درستی طراحی، اجرا شوند، میتوانند به طور مؤثری اطمینان حاصل کنند که هر دانشآموز با مجموعهای از مهارتهای لازم برای مواجهه موفقیتآمیز با چالشهای یادگیری در سالهای بعد وارد مدرسه میشود و از موفقیت تحصیلی برخوردار خواهند شد.
سوالات متداول سنجش کلاس اول و پیش دبستانی- تست ورود به مدرسه
مقطع پیشدبستانی و کلاس اول ابتدایی
شناسایی کودکانی است که در معرض خطر تأخیر در رشد یا اختلالات یادگیری باشند
