آپراکسی چیست؟ علل و انواع آپراکسی

آپراکسی یک اختلال عصبی است که توانایی فرد در برنامه‌ریزی و اجرای حرکات را تحت تأثیر قرار می‌دهد. ممکن است فرد با وجود داشتن قدرت عضلانی کافی و درک درست از یک فعالیت، نتوانند حرکات لازم را به ترتیب و درست انجام دهند. افرادی که به آپراکسی دچار هستند در فعالیت های روزمره مثل توقف و یا شروع به راه رفتن ،لباس پوشیدن، غذا خوردن و شستشن دچار مشکل خواهند شد. این نوع از اختلال عصبی میتواند مهارت های ارتباطی فرد را نیز تحت تاثیر بگذارد.

به طور کلی آپراکسی ناشی از زوال عقل، سکته مغزی ، تومورهای مغزی و یا آسیب دیدگی سر می باشد. فرد دچار آپراکسی معمولا قدرت جسمی و درک لازم را برای حرکت دارند اما نمیتوانند به طور موثر این را نشان دهند.

آپراکسی انواع مختلف دارد و بسته به نوع اختلال و نطقه درگیری در مغز نیاز به درمان های خاص دارد. نکته قابل اهمیت در تمامی انواع آپراکسی، مشکل در برنامه ریزی حرکات می باشد. توانبخشی چه در زمینه حرکتی و چه در زمینه گفتاری تلاش دارد که توانایی برنامه ریزی حرکتی، نظم دهی به حرکات عضلات و اجرای حرکات پشت سر هم را در بیمار تقویت نماید. 

مرکز تخصصی توانبخشی تهران با استفاده از بخش های تخصصی کاردرمانی درکی حرکتی، بازی درمانی در کودکان، گفتاردرمانی می تواند بهترین نتیجه درمانی را در بهبود مهارت های گفتاری و حرکتی افراد مبتلا به آپراکسی رقم بزند.

در ادامه این مقاله قصد داریم به علل و انواع آپراکسی بپردازیم پس با ما همراه باشید.

همچنین بخوانید : آپراکسی و اوتیسم ( ارتباط آنها با هم !! ) + تفاوت ها

علل آپراکسی چیست؟

آپراکسی اکثرا ناشی از آسیب به نواحی خاصی از مغز است که در برنامه ریزی ،سازماندهی و اجرای حرکات آموخته شده دخیل هستند این نوع از آسیب های مغزی میتواند علل مختلفی داشته باشد که شامل موارد زیر است:

1.سکته مغزی

سکته مغزی که ناشی از قطع جریان خون به بخش هایی از مغز است ،یکی از شایع ترین علل آپراکسی نیز است .

سکته نیز میتواند باعث آسیب دائمی به بافت مغز شود که اغلب بر نواحی مسئول و اجرای حرکات تاثیر خودش را میگذارد ،بازیابی پس از یک سکته میتواند متفاوت باشد با برخی از افراد تجربه بهبود قابل توجه ای در عملکرد حرکتی خود نیز دارند.

2.آسیب مغزی

ضربه زدن به سر میتواند موجب آسیب مغزی نیز بشود که منجر به آپراکسی میشود، این ضربات میتوانند باعث تورم و خونریزی یا آسیب رسیدن دائمی به نواحی حیاتی مغز شوند که برای برنامه ریزی حرکتی نیز ضروری است.

حتی آسیب های خفیف مغزی میتواند تاثیرات قابل توجه ای بر عملکرد حرکتی فرد نیز داشته باشد.

3.بیماری آلزایمر

بیماری آلزایمر به تدریج باعث تخریب بافت و نواحی مغزی میشود که در حرکت ،حافظه و تفکر نقش با اهمیتی دارد؛ در مقطع مراحل پیشرفته این نوع بیماری تخریب ها میتواند منجر به آپراکسی نیز بشود به ویژه در مواردی که توانایی انجام حرکات آموخته شده و هماهنگی حرکتی تحت تاثیر قرار میگیرد.

4.تومور مغزی

تومورهای مغزی چه خوش خیم باشند چه بد خیم میتواند با فشار آوردن به نواحی کنار و تخریب بافت های  مغزی باعث آپراکسی شوند.

تاثیر تومور بر عملکرد حرکتی ،محل و اندازه آن بستگی دارد در بعضی از موارد جراحی توسط پزشک متخصص ،شیمی درمانی و پرتودرمانی میتواند به کاهش علائم کمک داشته باشد.

همچنین بخوانید : رشد گفتار در کودکان اوتیسم

انواع مختلف آپراکسی

آپراکسی میتواند به چندین نوع مختلف نیز تقسیم بشود که هر کدام از آنها تاثیر منحصر به فردی بر قابلیت های حرکتی و ارتباطی فرد دارد .

درک کردن این تفاوت ها دارای اهمیت است به علت اینکه بتوان برنامه درمانی موثری را طراحی کرد .

انواع آپراکسی شامل موارد زیر است:

1.آپراکسی ایدئوموتور

آپراکسی ایدئوموتور مرتبط به ناتوانایی در انجام حرکاتی است که بر اساس دستورات کلامی یا تقلید از حرکات دیگران نیز می باشد ، حتی اگر فرد به طور مفهومی از نحوه انجام آن حرکت آگاه باشد این نوع از آپراکسی میتواند تاثیرات قابل توجهی بر انجام فعالیت های روزمره داشته باشد.

2.آپراکسی اندام

همان که از اسمش مشخص است ،آپراکسی اندام به حرکتی اندام نیز معروف است.

این مورد نوعی از اختلال عصبی است که بر توانایی فرد در انجام حرکات دقیق و ماهرانه با اندام های خود ،مثل دست ها و پاها تاثیر میگذارد این اختلال ناشی از ضعف و یا فلج عضلات نیست بلکه ناشی از مشکل در مغز نیز می باشد.

علائم آپراکسی اندام شامل موارد زیر است:

1.مشکل در تقلید حرکات دیگران

2.ایراد داشتتن در انجام حرکات سریع و متوالی مثل نواختن آلات موسیقی

3.مشکل در انجام حرکات دقیق با دست ها مثل نوشتن ،بستن دکمه ها

4.ایراد داشتن در انجام حرکات هماهنگ با دست ها و پاها مثل راه رفتن  و دویدن

آپراکسی اندام میتواند ناشی از آسیب به مناطق خاصی از مغز نیز باشد که مسئول برنامه ریزی و اجرای حرکات هستند که این آسیب ها میتواند در اثر سکته مغزی و ضربه به مغز ایجاد شود.

3.آپراکسی گفتاری

آپراکسی گفتاری اشاره به ناتوانی در تولید گفتار صحیح دارد که میتواند شامل دشواری در حرکت دادن عضلات مورد نیاز برای صحبت کردن باشد،این مورد میتواند بر توانایی فرد برای برقراری ارتباط موثر واقع شود.

درک کردن عمیق این نوع از آپراکسی ها به متخصصان اجازه میدهد تا رویکرد های درمانی دقیق و هدفمندی را از خودشان ارائه دهند که باعث بهبود عملکرد فرد و همچنین به بهبود کیفیت زندگی او کمک میکند.

دخالت کردن حرفه ای کادر درمانی و گفتاردرمانی میتواند به طور قابل قبولی در مدیریت و کاهش تاثیرات آپراکسی بر زندگی فرد دچار به این نوع اختلال داشته باشد.مرکز توانبخشی تهران زیر نظر دکتر صابر مجموعه ای از درمان های تخصصی را در این زمینه ارائه می دهد. 

4.آپراکسی مفهمومی

آپراکسی مفهمومی باعث مشکلاتی در تجسم و یا مفهموم سازی اقدامات ایجاد میکند،افراد مبتلا به این نوع آپراکسی امکان دارد در انجام فعالیت هایی که شامل چندین مرحله هستند مثل تهیه کردن ساندویچ برای خود مشکل داشته باشند.

آیا روش های نوین برای درمان آپراکسی وجود دارد؟

درمان آپراکسی بر اساس نوع اختلال، علت ایجاد آن و مشکلاتی که فرد در زندگی روزمره تجربه می‌کند، انتخاب می‌شود. در حال حاضر، تمرین‌های هدفمند و توانبخشی تخصصی از رویکردهای مهم برای کمک به این افراد هستند. هدف درمان، تقویت توانایی اجرای حرکات آموخته‌شده و آسان‌تر کردن فعالیت‌هایی است که به دلیل اختلال با مشکل مواجه شده‌اند.

در برخی پژوهش‌ها، استفاده از فناوری‌هایی مانند واقعیت مجازی برای تمرین حرکات و بهبود عملکرد افراد مبتلا به آسیب‌های عصبی بررسی شده است. این روش‌ها ممکن است در شرایط مشخص به فرایند توانبخشی کمک کنند، اما میزان اثربخشی آن‌ها به نوع اختلال و شواهد موجود بستگی دارد و نمی‌توان آن‌ها را درمان قطعی آپراکسی دانست.

انتخاب روش درمان باید پس از ارزیابی تخصصی انجام شود. در آپراکسی اندام، کاردرمانی می‌تواند بر تمرین فعالیت‌های روزمره و اجرای صحیح حرکات تمرکز داشته باشد. در آپراکسی گفتار نیز گفتاردرمانی با تمرین‌های متناسب با مشکلات تولید گفتار به فرد کمک می‌کند. برنامه توانبخشی زمانی کاربردی‌تر خواهد بود که با توانایی‌ها و نیازهای هر فرد هماهنگ شود.

سخن نهایی

آپراکسی می‌تواند انجام حرکات آموخته‌شده، استفاده از وسایل روزمره یا تولید گفتار را دشوار کند. از آنجا که این اختلال انواع مختلفی دارد، تشخیص دقیق و بررسی توانایی‌های حرکتی و ارتباطی فرد برای انتخاب مسیر مناسب درمان ضروری است.