وقتی یک کودک در سن پایین شروع به خواندن میکند، معمولاً این اتفاق برای والدین خوشحالکننده است. اما گاهی ماجرا کمی متفاوت است. کودک میتواند کلمات زیادی را بخواند، حروف و اعداد را خیلی زود یاد بگیرد و حتی نوشتههایی را که کسی به او آموزش نداده تشخیص دهد در حالی که در صحبت کردن و درک بعضی جملهها مشکل دارد. این تفاوت می توناند والدین را نگران کند.
هایپرلکسیا بیشتر با توانایی زودهنگام و چشمگیر در خواندن شناخته میشود. در بعضی کودکان، توانایی خواندن خیلی سریعتر از مهارتهای ارتباطی و درک زبان رشد میکند. از طرف دیگر، اگر کودک همزمان در مهارتهای حرکتی یا انجام فعالیتهای روزمره هم مشکل داشته باشد، ممکن است به ارزیابی و کاردرمانی جسمی در کودکان نیاز پیدا کند. در ادامه، تفاوتهای مهم هایپرلکسیا و اوتیسم را بررسی میکنیم تا والدین تصویر روشنتری از این موضوع داشته باشند.
هایپرلکسیا در کودکان
در برخی کودکان، توانایی خواندن و تشخیص کلمات خیلی زودتر از حالت طبیعی شکل میگیرد. این کودکان ممکن است حتی بدون آموزش مستقیم، حروف، اعداد، کلمات یا نوشتههای محیط اطراف خود را بهسرعت یاد بگیرند. این الگوی رشدی با عنوانهایپرلکسیا شناخته میشود.
با این حال، توانایی بالا در خواندن همیشه به معنای درک کامل زبان نیست. ممکن است کودک بتواند یک جمله را بهدرستی بخواند، اما مفهوم آن را بهخوبی متوجه نشود. کودک قدرت برقراری ارتباط و پاسخ دادن به سوالات دیگران را نسبت به همسالان خود کمتر داشته باشد. این تفاوت چشمگیر میان توانایی خواندن و توانایی های ارتباطی توجه والدین را به طرز عجیبی می تواند جلب کند.
انواع هایپرلکسی چیست؟
محققان سه نوع هایپرلکسیا را شناسایی کرده اند:
هایپرلکسی I.
این نوع زمانی اتفاق میافتد که معمولاً کودکان در حال رشد خواندن را در مراحل اولیه و بسیار بالاتر از سطح مورد انتظارشان یاد میگیرند. برخی از محققان بیان می کنند که این نوع خواندن زودهنگام نباید هیپرلکسی در نظر گرفته شود. اکثراً موافق هستند که هایپرلکسیا I به هیچ نوع درمانی نیاز ندارد.
هایپرلکسی II.
این نوع هایپرلکسیا با کودکان مبتلا به اختلال طیف اوتیسم مرتبط است. بچه ها خیلی زود به حروف و اعداد علاقه نشان می دهند و کتاب ها را به انواع دیگر اسباب بازی ها ترجیح می دهند. آنها همچنین سایر علائم معمولی اوتیسم را نشان می دهند. درمانگران اغلب از مهارت های فراخوانی کودک شما به عنوان ابزاری برای درمان استفاده می کنند.
هایپرلکسی III.
این نوع شبیه هایپرلکسی II است، اما علائم این بیماری به مرور زمان کاهش می یابد و با افزایش سن ناپدید می شود. کودکان مهارت های خواندن پیشرفته ای دارند اما در رشد زبان کلامی خود تاخیر دارند. کودکان مبتلا به هایپرلکسی III برخی از علائم اوتیسم را نشان می دهند اما مهارت های ارتباط اجتماعی معمولی دارند.
تفاوت خواندن با درک زبان
یکی از نکات مهمی که والدین باید به آن توجه کنند، تفاوت میان خواندن و درک مطلب است. خواندن یعنی کودک بتواند کلمات و جملهها را تشخیص دهد و آنها را بیان کند. اما در درک زبان کودک باید بتواند منظور جمله را بفهمد، دستور را دنبال کند، درباره یک اتفاق توضیح بدهد و در یک موقعیت مناسب پاسخ مرتبط بدهد.برای مثال، ممکن است کودک یک جمله را به راحتی بخواند، اما اگر همین جمله را در یک موقعیت روزمره بشنود، در انجام آن دچار مشکل شود.
شباهت هایپرلکسیا با اوتیسم
شباهت این دو وضعیت بیشتر زمانی به چشم میآید که کودک علاوه بر کسب زود هنگام توانایی خواندن، در ارتباط و تعامل اجتماعی هم چالشهایی داشته باشد. برای نمونه، بعضی کودکان ممکن است علاقه زیادی به حروف، اعداد یا یک موضوع خاص نشان دهند و مدت زیادی سرگرم همان موضوع شوند. ممکن است بازی اجتماعی برایشان جذابیت کمتری داشته باشد یا در گفتوگو بیشتر درباره موضوع مورد علاقه خودشان صحبت کنند. گاهی نیز کودک در درک بعضی نشانههای اجتماعی، مانند شرکت در گفتوگو، توجه به واکنش طرف مقابل یا تغییر موضوع صحبت، مشکل دارد. این رفتارها میتوانند شبیه برخی ویژگیهای اوتیسم باشند. اما شباهت ظاهری به معنی یکسان بودن این دو وضعیت نیست.
تفاوت هایپرلکسیا و اوتیسم
مهم ترین تفاوت این دو اختلال، تفاوت در ماهیت آن هاست . هایپرلکسیا معمولا یک الگوی خاص در رشد توانایی خواندن و زبان کودک است در حالی که، اوتیسم یک اختلال رشدی است که میتواند بر ارتباط اجتماعی، تعامل با دیگران، رفتارها و علایق کودک تأثیر بگذارد. در تشخیص اوتیسم، مجموعه رفتارها و مهارتهای کودک بررسی میشود. نحوه ارتباط با دیگران، بازی، استفاده از زبان، رفتارهای تکراری، انعطافپذیری و واکنش کودک به محیط اهمیت دارند. ممکن است یک کودک هایپرلکسیا داشته باشد اما ویژگیهای لازم برای تشخیص اوتیسم را نداشته باشد. از طرف دیگر، هایپرلکسیا در بعضی کودکان مبتلا به اوتیسم نیز دیده میشود.
ارتباط هایپرلکسیا با مهارتهای حرکتی
ممکن است یک کودک در خواندن بسیار جلوتر از سن خود باشد، اما برای کارهایی مانند گرفتن مداد، حفظ تعادل، بالا و پایین رفتن از پله یا شرکت در بازیها مشکل داشته باشد. همه کودکان دارای هایپرلکسیا مشکل حرکتی ندارند و این مشکلات به تنهایی نشان دهنده ی این اختلال نیستند. هدف از کاردرمانی جسمی کودکان انجام تمرین های از پیش تعیین شده، نیست. در این روش درمانگر با بررسی نقاط ضعف و قوت کودک، توانایی او را در انجام فعالیت های روزمره افزایش میدهد.
البته فقط داشتن هایپرلکسیا به این معنی نیست که کودک به کاردرمانی نیاز دارد. نیاز به درمان باید بر اساس مشکل و شرایط خود کودک مشخص شود.
ارزیابی دقیق کودک
در بررسی وضعیت کودک، فقط توانایی خواندن او مهم نیست. متخصص به مهارتهای دیگر کودک هم توجه میکند.
بنابراین مهارت های زیر باید ارزیابی شوند:
تعاملات کودک با والدین و همسالان
درک گفتار دیگران
بیان نیازها و خواسته های خود
رفتار کودک در بازی های اجتماعی
علایق کودک در چیزی خاص
استقلال در انجام کارهای روزمره و اقدامات
سازگاری با شرایط و موقعیت های جدید
جمع بندی
اگر کودک شما خیلی سریع شروع به خواندن کرده است، این موضوع بهتنهایی به معنی هایپرلکسیا یا اوتیسم نیست. بعضی از کودکان به طور طبیعی زودتر از بقیه خواندن را یاد میگیرند. دراین شرایط، اگر در کنار توانایی خواندن، رفتار یا مهارت دیگری در کودک شما باعث نگرانی شده است، بهتر است موضوع را با یک متخصص در میان بگذارید. شما بیشتر از هر کسی رفتارهای روزمره فرزندتان را میبینید و میتوانید تغییرات او را متوجه شوید.
هرچه نیازهای کودک زودتر بررسی شوند، امکان کمک و حمایت از او هم بیشتر است. ارزیابی بهموقع میتواند کمک کند تواناییهای کودک بهتر شناخته شوند و اگر به درمان یا آموزش خاصی نیاز دارد، زودتر شروع شود.
سوالات متداول هایپرلکسیا و شباهت آن به اوتیسم
معمولاً زمانی متوجه آن میشوند که توانایی خواندن کودک به شکل محسوسی از همسالانش جلوتر باشد.
ممکن است یکی از نشانهها باشد، اما برای تشخیص باید سایر مهارتهای زبانی و ارتباطی کودک هم بررسی شود.
اگر کودک در درک زبان، صحبت کردن یا ارتباط با دیگران مشکل داشته باشد، ارزیابی گفتار و زبان میتواند کمککننده باشد.
