ضعف حافظه در کودکان میتواند در یادگیری، انجام تکالیف مدرسه و فعالیت‌های ساده روزمره تأثیر بگذارد. بعضی از کودکان حرف‌هایی را که چند دقیقه قبل شنیده اند را فراموش می‌کنند، مطالبی که معلم درس داده را فراموش می‌کنند و مشکل دارند. حافظه از مهارت های مهم مغز برای نگهداری و بازیابی اتفاقات و اطلاعات است. در واقع کودک برای یادگیری، یادآوری، دنبال کردن دستورات معلم به حافظه نیاز دارد. به همین دلیل، درمان ضعف حافظه در کودکان باید با شناخت نوع مشکل و بررسی توانایی‌های شناختی او آغاز شود.
کاردرمانی با استفاده از تمرین‌های هدفمند، بازی‌های شناختی و فعالیت‌های حرکتی به کودک کمک می‌کند مهارت‌هایی مانند توجه، تمرکز، حافظه دیداری و شنیداری و حافظه کاری را تمرین کند. در ادامه، روش‌های کاربردی تقویت حافظه و نقش کاردرمانی ذهنی کودکان در بهبود عملکرد شناختی کودکان را بررسی می‌کنیم.
نشانه‌های ضعف حافظه در کودکان
حافظه ضعیف در کودکان به شکل های متفاوتی دیده می‌شود. ممکن است کودک قدرت فهم و درک مسائلی که معلم می‌آموزد را داشته باشد ولی پس از چند روز نتواند آن هارا به یاد یاورد. در شرایطی ممکن است از همان ابتدا کودک به دلیل حواس پرتی و بیش فعالی در پردازش اطلاعات مشکل داشته باشد و مطالب را به خوبی به یاد نیاورد.
برخی از نشانه‌های ضعیف بون حافظه عبارت‌اند از:
- فراموش کردن دستورهای والدین یا معلم
- دشواری در یادآوری مطالبی که به‌تازگی آموزش دیده است
- گم کردن وسایل شخصی و فراموش کردن جای آن ها
- مشکل در به خاطر سپردن ترتیب مراحل یک فعالیت
- نیاز به تکرار چندباره برای یادگیری اطلاعات جدید
- فراموش کردن بخش‌هایی از داستان یا مکالمه
- فراموش کردن قوانین بازی‌ها
- مشکل در انجام دستورهای چندمرحلهای
البته این نشانه ها ممکن است به دلیل شرایط روانی و روحی کودک نیز دیده شود. کم خوابی، استرس و اضطراب و بعضی از مشکلات رشدی از عوامل موثر هستند.
کاردرمانی حافظه
کاردرمانی حافظه تنها به تمرین‌های تکراری برای به خاطر سپردن اطلاعات محدود نمی‌شود. درمانگر باید بررسی کند کودک چگونه اطلاعات را دریافت می‌کند، چه عواملی باعث حواس‌پرتی او می‌شوند و برای نگهداری و بازیابی اطلاعات به چه نوع حمایتی نیاز دارد.
کاردرمانی ذهنی یکی از رویکردهای توانبخشی است که بر تقویت مهارت‌های شناختی و بهبود عملکرد کودک در فعالیت‌های روزمره نقش دارد. در این روش، متخصص با توجه به توانایی‌های کودک، تمرین‌هایی برای تقویت توجه، تمرکز، حافظه و حل مسئله طراحی می‌کند و چالش های او را در روزمره برطرف می‌کند. در این روش از کاردرمانی، کودک یاد می‌گیرد اطلاعاتی که دریافت می‌کند را سازمان دهی کند و در موقعیت های واقعی به کار ببرد.
تمرینات کاردرمانی برای درمان ضعف حافظه در کودکان
تمرین‌های حافظه زمانی کاربردی‌تر هستند که کودک بتواند مهارتی که یاد گرفته را در زندگی روزمره نیز به کار ببرد. فعالیت‌های زیر نمونه‌هایی از تمرین‌هایی هستند که میتوان آنها را بر اساس سن و توانایی کودک ساده‌تر یا دشوارتر کرد.
۱. تمرین به خاطر سپردن ترتیب تصاویر
تعدادی تصویر مانند توپ، کتاب، قاشق و ماشین را به ترتیب به کودک نشان دهید و اجازه دهید چند ثانیه به تصاویر نگاه کند. سپس آنها را بهم بزنید و از او بخواهید تصاویر را به همان ترتیب بچیند.
این فعالیت حافظه دیداری و توانایی یادآوری ترتیب اطلاعات را درگیر می‌کند. با توجه به شرایط کودک متخصص میتواند شدت و روند تمرین را تغییر دهد.
۲. بازی پیدا کردن وسیله پنهان‌شده
چند وسیله کوچک را پنهان کنید و به کودک بگویید آن هارا پیدا کند. مثلا مداد، پاک‌کن، ماشین اسباب‌بازی و توپ را روی میز قرار دهید سپس یکی یا دوتا از وسایل را قایم کنید. کودک باید وسایل پنهان شده را تشخیص دهد.
این تمرین برای افزایش دقت کودک در چیزهایی که می‌بیند به کار می‌رود.
۳. اجرای دستورهای چندمرحلهای
از کودک بخواهید چند دستور ساده را به ترتیب انجام دهد. برای مثال:
- کتاب را از روی میز بردار.
- آن را داخل کیف بگذار.
- مداد قرمز را کنار دفتر قرار بده.
۴. بازی کارت‌های همسان
چند جفت کارت تصویری مشابه تهیه کنید و آنها را به پشت روی میز بچینید. کودک در هر نوبت دو کارت را برمی‌گرداند و تلاش می‌کند تصاویر شبیه به هم را پیدا کند.
این بازی را نیز میتوان در گوشی و تبلت نیز انجام داد، البته دقت کنید که این تمرین باعث وابستگی کودک به گوشی نشود.
۵. بازگویی داستان و ترتیب اتفاقات
یک داستان کوتاه و متناسب با سن کودک تعریف کنید. پس از پایان داستان، از او بخواهید اتفاقات را به ترتیب بیان کند. از او بخواهید شخصیت داستان و اتفاقات مهم را بازگو کند.
این تمرین حافظه شنیداری، درک مطلب و سازمان‌دهی اطلاعات مناسب است.
۶. تکرار الگوهای حرکتی
چند حرکت ساده مانند دست زدن، بالا بردن دست‌ها، ضربه زدن روی میز و چرخیدن را به ترتیب انجام دهید. سپس از کودک بخواهید همان حرکات را با همان ترتیب تکرار کند.
این تمرین باعث هماهنگی ذهنی و جسمی کودک می‌شود.
7. بازی زنجیره کلمات
یک نفر نام یک وسیله را بیان می‌کند و نفر بعد باید کلمه قبلی را تکرار کند و یک کلمه جدید به آن اضافه کند.
برای مثال:
نفر اول: سیب
نفر دوم: سیب، توپ
نفر سوم: سیب، توپ، کتاب
بازی به همین ترتیب ادامه پیدا می‌کند.
مهارت‌سازی ازطریق بازی‌درمانی
بازی یکی از مهم‌ترین راه‌های یادگیری در دوران کودکی است. کودک هنگام بازی با محیط تعامل دارد، قوانین را یاد می‌گیرد، اطلاعات را به خاطر می‌سپارد و برای برنده شدن تمام تلاش خودش را می‌کند. بازی درمانی در کودکان میتواند فرصتی برای تمرین مهارت‌های شناختی با مشارکت بیشتر کودک باشد. در این روش، بازی فقط سرگرمی نیست بلکه هر بازی و فعالیتی با هدف مشخصی انتخاب می‌شود. برای مثال میتوان با کودک بازی فروشگاه را انجام دهید. لیستی از وسایل به او بدهید و از او بخواهید تا این موارد را در فروشگاه بازی پیدا کند. این تمرین برای خاطر سپردن اشیا و تقویت حافظه کاربرد دارد.
این روش درمانی برای کودک خسته کننده به نظر نمی‌رسد و مشارکت بیشتری دارد. به همین دلیل هنگام انتخاب بهترین مرکز کاردرمانی برای کودکان در تهران، روش های درمان و مهارت متخصصین مجموعه را بررسی کنید.
-optimized.jpg)
تفاوت تمرین در خانه با جلسات تخصصی کاردرمانی
تمرین در خانه و کاردرمانی تخصصی دو بخش مکمل هستند اما هیچکدام نمی‌توانند جای دیگری را بگیرند. والدین می توانندفرصت هایی را برای تکرار تمرینات و استفاده از مهارت های کسب شده در موقعیت های واقعی زندگی فراهم کنند اما درمانگر با ارزیابی عملکرد کودک مشخص می‌کند کدام مهارت‌ها به تمرین بیشتری نیاز دارند.
در جلسات تخصصی، تمرین ها با توجه به سطح شناختی کودک انتخاب می‌شوند و پیشرفت او در طول زمان بررسی می‌شود. شدت و تغییر تمرین ها باید بر اساس تشخیص و ارزیابی درمانگر انجام شود.
همچنین ممکن است مشکل حافظه با دشواری‌های دیگری مانند نقص توجه، ضعف پردازش شنیداری یا مشکلات یادگیری همراه باشد.
جمع بندی
مشکلات حافظه در کودکان ممکن است به مشکلاتی در تمرکز، پردازش اطلاعات، حافظه کاری یا سایر اختلالات رشدی مرتبط باشد. قبل از انتخاب مداخله مناسب، ابتدا باید مشخص شود کودک در کدام بخش از دریافت، نگهداری یا بازیابی اطلاعات با مشکل روبه‌رو است.
کاردرمانی ذهنی با استفاده از تمرین‌های شناختی، فعالیت‌های دیداری و شنیداری و بازی‌های هدفمند به کودک کمک می‌کند که مهارت های لازم را برای یادگیری و فعالیت های روزمره خود تمرین کند. در کنار جلسات تخصصی، مشارکت و همراهی والدین و ایجاد محیط مناسب یادگیری بسیار مهم است.
