فولیک اسید یکی از ویتامینهای ضروری گروه B است که نقش مهمی در رشد سلول‌ها، تولید گلبول‌های قرمز و عملکرد طبیعی بدن دارد. دریافت مقدار کافی این ویتامین در دوران کودکی اهمیت زیادی دارد. بدن کودک در این دوره به مواد مغذی مختلفی برای رشد جسم و سیستم عصبی نیاز دارد. کمبود فولیک اسید میتواند بر سلامت عمومی کودک تأثیر بگذارد و در مواردی باعث کم‌خونی و اختلال در رشد طبیعی سلول‌ها شود.
تغذیه مناسب یکی از راه‌های اصلی تأمین این ویتامین است. در بعضی شرایط نیز پزشک فولیک اسید را برای کودک تجویز می‌کند. آشنایی با فواید این ویتامین، منابع غذایی و مقدار موردنیاز آن به والدین کمک می‌کند تا انتخاب‌های دقیق‌تری برای تغذیه فرزندشان داشته باشند.
فولیک اسید چیست و چه نقشی در بدن کودک دارد؟
فولیک اسید شکل مصنوعی ویتامین B9 است که در مکمل‌ها و مواد غذایی غنی‌شده استفاده می‌شود. شکل طبیعی این ویتامین فولات است و در بسیاری از مواد غذایی وجود دارد. بدن برای ساخت و ترمیم DNA، تقسیم سلولی و تولید گلبول‌های قرمز به فولات نیاز دارد.
در دوران کودکی، سلول‌های بدن با سرعت زیادی تکثیر می‌شوند و رشد می‌کنند. به همین دلیل دریافت به اندازه ویتامین B9 به عملکرد طبیعی بافت‌ها و اندام‌ها کمک می‌کند. این ویتامین در فرایندهای مربوط به رشد و عملکرد سیستم عصبی نیز نقش دارد و کمبود آن سلامت کودک را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
مهم‌ترین فواید فولیک اسید برای کودکان
فولیک اسید فقط یک ویتامین برای جلوگیری از کم‌خونی نیست و در چندین فرایند مهم بدن نقش دارد. تأمین مقدار کافی آن میتواند به سلامت کودک کمک کند.
کمک به رشد و تقسیم سلولی
بدن کودک برای رشد استخوان‌ها، عضلات، اندام‌ها و بافت‌ها به سلول‌های جدید نیاز دارد. فولیک اسید در ساخت DNA و تقسیم سلولی نقش دارد و به همین دلیل یکی از مواد مغذی ضروری در دوران رشد محسوب می‌شود.
پیشگیری از کم‌خونی ناشی از کمبود فولات
فولیک اسید نقش مهمی در تولید گلبول‌های قرمز خون دارد. کمبود این ویتامین میتواند باعث نوعی کم‌خونی به نام کم‌خونی مگالوبلاستیک شود. در این وضعیت، گلبول‌های قرمز به‌درستی بالغ نمی‌شوند و توانایی خود را برای انتقال اکسیژن از دست می‌دهند و عملا عملکرد مفید خود را از دست می‌دهند.
خستگی، رنگ‌پریدگی، ضعف و کاهش انرژی از نشانه‌هایی هستند که ممکن است در کودک مبتلا به این نوع کم‌خونی دیده شوند.
حمایت از رشد و عملکرد سیستم عصبی
فولات در فرایندهای زیستی مرتبط با رشد مغز و سیستم عصبی نقش دارد. این ویتامین در ساخت برخی ترکیبات موردنیاز سلول‌های عصبی به کار می‌رود. دریافت به اندازه آن برای حفظ عملکرد طبیعی سیستم عصبی اهمیت دارد. البته این موضوع را به معنی افزایش هوش و باهوش شدن کودک نیست.
ساخت مواد ژنتیکی
بدن برای تولید و ترمیم مواد ژنتیکی به فولات نیاز دارد. این فرایند در رشد طبیعی بافت‌ها، جایگزینی سلول‌های مرده و عملکرد درست اندام‌ها اهمیت دارد. نیاز بدن به این ماده مغذی در دوره‌هایی که رشد و تقسیم سلولی بیشتر است، اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.
کمک به عملکرد طبیعی بدن
فولات در متابولیسم برخی آمینواسیدها و تنظیم سطح هموسیستئین خون نقش دارد. هموسیستئین ماده‌ای است که بدن در سوخت‌وساز پروتئین‌ها تولید می‌کند. ویتامین B9 به همراه ویتامین B12 و B6 در تبدیل و تنظیم این ماده نقش دارد.
تأثیر فولیک اسید بر اوتیسم و عملکرد مغز
ارتباط تغذیه و رشد مغز یکی از موضوعاتی است که در کودکان دارای اوتیسم مهم است. فولیک اسید به دلیل نقش در ساخت DNA، تقسیم سلولی و فعالیت‌های مرتبط با سیستم عصبی، در پژوهش‌های مربوط به رشد عصبی مورد توجه قرار گرفته است. اما تاثیر فولیک اسید بر اوتیسم هنوز به‌طور قطعی مشخص نشده و شواهد علمی کافی برای معرفی مکمل معمولی فولیک اسید برای درمان اوتیسم وجود ندارد.
البته باید توجه داشت که فولیک اسید نباید خودسرانه و برای درمان قطعی اوتیسم مصرف کرد. در صورت وجود نشانههای کمبود فولات یا احتمال اختلال در متابولیسم، پزشک متخصص میتواند شرایط کودک را بررسی کند و در صورت نیاز آزمایش‌ها یا ارزیابی‌های تخصصی تجویز کند.
برنامه غذایی کودکان اوتیسم باید بر اساس نیازهای تغذیه‌ای و شرایط خاص تنظیم شود. بعضی از این کودکان به نسبت به بو، مزه، رنگ یا بافت غذا واکنش نشان می‌دهند و فقط خوراکی ها و غذاهای خاصی را می‌خورند و انتخاب خوراکی های مناسب برای کودک دارای اوتیسم باید علاوه بر ارزش غذایی، به دریافت منابع مغذی و ویتامین ها انجام بشود.
مقدار مورد نیاز فولیک اسید در سنین مختلف
نیاز روزانه کودکان به فولات با توجه به سن آن‌ها متفاوت است:
نوزادان تا ۶ ماهگی: روزانه ۶۵ میکروگرم
نوزادان ۷ تا ۱۲ ماهگی: روزانه ۸۰ میکروگرم
کودکان ۱ تا ۳ سال: روزانه ۱۵۰ میکروگرم
کودکان ۴ تا ۸ سال: روزانه ۲۰۰ میکروگرم
کودکان ۹ تا ۱۳ سال: روزانه ۳۰۰ میکروگرم
نوجوانان ۱۴ تا ۱۸ سال: روزانه ۴۰۰ میکروگرم
این مقادیر شامل مجموع فولات دریافتی از مواد غذایی و مکمل‌ها هستند و به معنای دوز مصرف مکمل فولیک اسید نیست. مقدار مکمل مورد نیاز کودک باید با توجه به سن و شرایط او تحت نظر پزشک مشخص شود.
بهترین زمان مصرف فولیک اسید برای کودکان
دوز مکمل فولیک اسید و مدت زمان مصرف آن به سن کودک و وضعیت سلامتی او بستگی دارد. از این مکمل دقیقا طبق دستور پزشک و یا شرکت سازنده استفاده کنید و مقدار دوز، مقدار و زمان مصرف آن را تغییر ندهید.
کودک میتواند مکمل فولیک اسید را همراه با غذا یا با معده خالی و همراه با یک لیوان آب بخورد.
اگر از شربت فولیک اسید برای کودکان استفاده می‌کنید، آن را با قاشق پیمانه ای اندازه بگیرید و از قاشق های عادی استفاده نکنید.
منابع طبیعی فولیک اسید در مواد غذایی
فولیک اسید یا ویتامین B9 به‌طور طبیعی در بسیاری از مواد غذایی وجود دارد و می‌توان آن را از طریق رژیم غذایی تأمین کرد. مصرف این خوراکی‌ها به دریافت این ویتامین کمک می‌کند:
سبزیجات برگ سبز: اسفناج، کاهو، کلم بروکلی و مارچوبه از منابع خوب فولات هستند.
حبوبات: عدس، لوبیا، نخود و نخودفرنگی مقدار قابل توجهی ویتامین B9 دارند.
میوه‌ها: پرتقال، نارنگی، آووکادو و پاپایا از جمله میوه‌های حاوی فولات هستند.
مغزها و دانه‌ها: بادام‌زمینی، تخمه آفتابگردان و برخی مغزها می‌توانند بخشی از نیاز بدن به این ویتامین را تأمین کنند.
محصولات حیوانی: جگر گاو، تخم‌مرغ و برخی انواع گوشت حاوی فولات هستند.
غلات غنی‌شده: بعضی از نان‌ها و غلات صبحانه با اسید فولیک غنی می‌شوند و می‌توانند منبع مناسبی برای دریافت این ویتامین در روزمره باشند.
نشانههای کمبود فولیک اسید در کودکان
مهم‌ترین علائم کمبود این ویتامین عبارت‌اند از:
- خستگی و نداشتن انرژی برای کارهای روزمره
- رنگ‌پریدگی پوست
- کاهش اشتها
- احساس ضعف و بی‌حالی
- تحریک‌پذیری و بی‌حوصلگی
- اختلال در روند طبیعی رشد
جمع بندی
توجه کردن به دریافت کافی فولیک اسید در دوران کودکی، بخشی از مراقبت‌های تغذیه‌ای برای رشد طبیعی کودک است. والدین می‌توانند با استفاده از مواد غذایی دارای فولیک اسید در وعده های روزانه کودک خود، این ویتامین را تامین کنند. اگر کودک در رژیم غذایی خود محدودیت دارد یا نشانه هایی از بی‌حالی و خستگی در او دیده می‌شود، بهتر است توسط پزشک بررسی شود. همچنین در کودکان دارای اوتیسم، هرگونه مکمل باید بر اساس نیاز واقعی کودک و با نظر پزشک مصرف شود و این ویتامین درمان قطعی اوتیسم شناخته نشده است.
