دیدن آب دهان روی لباس، بالش یا اطراف دهان نوزاد برای بسیاری از والدین اتفاق آشنایی است. این اتفاق در نگاه اول عادی بوده و باید آن را بخشی از رشد جسمانی کودک در نظر گرفت. بعضی مادران تصور می‌کنند این وضعیت به دلیل دندان درآوردن ایجاد شده و بعضی دیگر نگران هستند که آبریزش زیاد دهان نشانه یک مشکل در بلع است. درواقع، آبریزش دهان در ماه‌های ابتدایی زندگی اغلب بخشی از روند طبیعی رشد نوزاد است اما اگر متوجه شدید ریزش آب دهان در نوزاد شما شدید است حتما برای درمان آن اقدام کنید.
گاهی کودک هنوز مهارت کافی برای نگه داشتن و قورت دادن بزاق را به دست نیاورده است. در موارد دیگر، مشکلات دهانی و حرکتی یا بعضی شرایط پزشکی می‌توانند در بروز این وضعیت نقش داشته باشند. در ادامه به بررسی علت های آبریزش و درمان آن می‌پردازیم.
علت آبریزش دهان نوزاد چیست؟
آبریزش دهان میتواند دلایل مختلفی داشته باشد. شناخت این دلایل کمک می‌کند والدین متوجه شوند چه زمانی با یک مرحله طبیعی از رشد روبه‌رو هستند و چه زمانی لازم است وضعیت کودک بررسی شود.
افزایش ترشح بزاق:
غدد بزاقی نوزاد از حدود ۳ تا ۶ ماهگی فعالیت بیشتری دارند. در این سن کودک هنوز روی حرکات دهان کنترل ندارد و نمی‌تواند تمام بزاق تولیدشده را قورت دهد. به همین دلیل آبریزش دهان در این دوره از سن کودک بیشتر دیده میشود.
دندان درآوردن:
رشد دندان‌ها و تحریک لثه میتواند موجب افزایش آبریزش دهان شود. در این زمان کودک بیشتر از گذشته دستش را در دهان می‌گذارد و یا اسباب بازی ها را در دهانش کند. در این شرایط، بهتر است والدین به نشانه‌های دیگری مانند تورم لثه، تمایل به جویدن وسایل و بی‌قراری کودک هم توجه کنند زیرا هر آبریزشی به دلیل دندان درآوردن نیست.
ضعف عضلات دهان:
کامل نشدن هماهنگی عضلات لب، زبان، گونه و فک، یکی از دلایل رایج آبریزش دهان در نوزادان است. این عضلات برای مکیدن، بلعیدن و نگه داشتن بزاق در دهان با یکدیگر همکاری می‌کنند و اگر این عضلات با هم دیگر هماهنگ نباشند، کودک نمی‌تواند بزاق را در دهان کنترل کند. آبریزش دهان ممکن است در زمان بازی، فعالیت و حتی هنگام استراحت بیشتر شود.
اختلال در بلع:
بعضی نوزادان در هماهنگی مکیدن، بلعیدن و تنفس مشکل دارند. اختلال در بلع موجب میشود بزاق در دهان جمع شود و کودک نتواند آن را به‌درستی قورت بدهد. سرفه کردن هنگام شیر خوردن، حالت خفگی، طولانی شدن زمان شیر خوردن و تغییر صدای تنفس از نشانه‌هایی هستند که قابل اهمیت هستند.
مشکلات پردازش حسی:
در برخی کودکان، دریافت و پردازش محرک‌های حسی ناحیه دهان با مشکل همراه است. این کودکان ممکن است متوجه جمع شدن بزاق در دهان خود نشوند و واکنشی برای بلع نشان ندهند.
مشکلات عصبی و رشدی:
کودکانی که با اختلالات عصبی و حرکتی مانند فلج مغزی یا برخی مشکلات رشدی مواجه هستند، ممکن است در کنترل عضلات دهان و بلع بزاق ضعف داشته باشند. در این کودکان آبریزش دهان بیشتر به دلیل اختلال در کنترل ترشحات دهان اتفاق می‌افتد.
برخی کودکان مبتلا به فلج مغزی یا سندروم داون ممکن است کنترل حرکات دهان برایشان دشوار تر باشد.
سرماخوردگی و گرفتگی بینی:
وقتی بینی نوزاد به دلیل سرماخوردگی یا حساسیت گرفته باشد، تنفس از راه دهان بیشتر میشود. باز ماندن دهان میتواند باعث شود بزاق راحت‌تر از آن خارج شود. در این شرایط آبریزش دهان همراه با آبریزش بینی، عطسه، سرفه می تواند باشد.
غذاهای خاص:
بعضی از غذاهایی که ترش یا تند هستند می‌توانند توسط ترشح بزاق به حس چشایی واکنش نشان دهند. خوردن غذاهای تند یا میوه‌های ترش مثل پرتقال، لیموترش و انار میتواند منجر به ریختن آب دهان بیش از حد کودک شود.
عوارض جانبی داروها:
یکی دیگر از عوامل احتمالی آبریزش دهان نوزاد، مصرف بعضی داروهاست. برخی داروهای آرام‌بخش و خواب‌آور ممکن است با تأثیر بر سطح هوشیاری و عملکرد عضلات، کنترل بزاق را دشوار کنند. همچنین مصرف بعضی داروهای مورد استفاده در معاینات چشم میتواند بر ترشح بزاق تأثیر بگذارد.
چه زمانی آبریزش دهان نوزاد نگران‌کننده است؟
- در بیشتر نوزادان، آبریزش دهان بدون نیاز به درمان و با رشد کودک کمتر میشود. با این وجود، بعضی نشانه‌ها بهتر است توسط پزشک بررسی شوند.
- آبریزش دهان به اندازه‌ای زیاد است که لباس کودک دائماً خیس میشود.
- کودک هنگام شیر خوردن مرتب سرفه می‌کند یا دچار حالت خفگی میشود.
- مکیدن و بلعیدن شیر برای نوزاد دشوار است.
- کودک وزن نمی‌گیرد و افزایش وزن ندارد.
- آبریزش دهان با بی‌حالی، تب دیده میشود.
- کودک در کنترل حرکات زبان، لب و فک مشکل دارد.
روشهای پیشگیری و مدیریت آبریزش دهان نوزاد
برای پیشگیری و مدیریت آبریزش دهان نوزاد، روشهای مختلفی وجود دارد که شامل راهکارهای خانگی و کاردرمانی است. برای مدیریت آبریزش دهان در کودکانی که مشکلات پردازش حسی دارند، می‌توان از فعالیت‌های هدفمند و متناسب با سطح رشدی آن‌ها استفاده کرد. درمان اختلالات حسی از طریق بازی یکی از روش‌هایی است که با استفاده از محرک‌های حسی مختلف، به بهبود آگاهی کودک از محیط و بدن خود کمک می‌کند.
هنگام انتخاب بهترین مرکز کاردرمانی برای کودکان در تهران، به مواردی مانند تجربه درمانگران در کار با کودکان، امکان ارزیابی حسی و حرکتی، ارتباط مناسب با خانواده و ارائه برنامه تمرینی متناسب با شرایط کودک توجه کنید.
راهکارهای خانگی برای کاهش آبریزش دهان نوزاد
۱. استفاده از پیش‌بند جاذب
استفاده از پیش‌بندهای نخی و جذب کننده آب کمک می‌کند بزاق اضافی جذب شود و لباس نوزاد دائماً خیس نماند. بهتر است پیش‌بند در طول روز چند بار عوض شود.
۲. خشک نگه داشتن اطراف دهان
بهتر است والدین در طول روز بزاق اطراف لب نوزاد را با دستمال نرم پاک کنند.
۳. استفاده از کرم محافظ پوست
تماس مداوم بزاق با پوست ممکن است باعث التهاب لب و چانه شود. استفاده از کرم محافظ مناسب نوزاد، میتواند از پوست در برابر رطوبت محافظت کند و دیگر کودک برای مرطوب کردن لب هایش این کار را نکند.
۴. استفاده از دندان‌گیر
در دوره دندان درآوردن، دندان‌گیر خنک و مناسب سن کودک میتواند ناراحتی لثه را کمتر کند. بهتر است دندان‌گیر در یخچال خنک شود.
۵. توجه به وضعیت خواب نوزاد
بهتر است نوزاد هنگام خواب همیشه به پشت و روی سطح صاف و سفت بخوابد. استفاده از بالش یا بالا آوردن سر نوزاد برای جلوگیری از آبریزش دهان توصیه نمی‌شود زیرا ممکن است بزاق در دهانش بماند و باعث خفگی کودک شود.
6. بررسی محرک‌های غذایی
در کودکانی که غذای کمکی را شروع کرده‌اند، والدین می‌توانند واکنش پوست اطراف دهان به غذاهای مختلف را بررسی کنند. بعضی مواد غذایی اسیدی ممکن است باعث قرمزی و تحریک شوند.
جمع بندی
آبریزش دهان در اوایل کودکی یک امر بامزه و طبیعی بین کودکان است و به دلایل مختلفی مانند دندان‌درآوردن یا تحریکات محیطی رخ می‌دهد. اما اگر این شرایط ادامه دار باشد و با گذشت زمان کمتر نشود، باید متخصص مربوطه بررسی کند. ارزیابی تخصصی و انتخاب روش درمانی مناسب میتواند به بهبود کنترل بزاق و عملکرد دهان کودک کمک کند. با استفاده از راهکارهای ساده در خانه وتوجه به توصیه‌های تخصصی پزشکان، می‌توان این دوران را با کمترین مشکلات و نگرانی‌ها پشت سر گذاشت.
