کاردرمانی حسی در کودکان

همان‌طور که بدن انسان برای ادامه فعالیت به غذا نیاز دارد، مغز نیز برای انجام درست وظایف خود به اطلاعاتی نیاز دارد که از راه حواس مختلف دریافت می‌شوند. گاهی این اطلاعات به درستی پردازش و با یکدیگر هماهنگ نمی‌شوند و در نتیجه، کودک ممکن است در رفتار، یادگیری، رشد یا انجام فعالیت‌های روزمره با مشکل روبه‌رو شود.

کودکانی که مشکلات حسی دارند ممکن است نسبت به لمس، صدا، حرکت یا سایر محرک‌های محیطی واکنش متفاوتی نشان دهند. بیش‌حسی و کم‌حسی نیز از مشکلاتی هستند که در برخی از این کودکان دیده می‌شوند. کاردرمانی حسی می‌تواند به کودک کمک کند تا محرک‌های حسی را بهتر دریافت و پردازش کند و پاسخ مناسب‌تری به محیط داشته باشد. انتخاب بهترین مرکز کاردرمانی نیز می‌تواند در این مسیر اهمیت داشته باشد، زیرا برنامه درمانی باید با توجه به شرایط و نیازهای هر کودک تنظیم شود.

مرکز دکتر صابر در زمینه کاردرمانی حسی کودکان فعالیت می‌کند و با استفاده از روش‌ها و تجهیزات مختلف، خدمات توانبخشی را متناسب با نیاز کودک ارائه می‌دهد.

حواس و اهمیت آن ها در زندگی و لزوم کاردرمانی حسی

حواس یکی از مهمترین ابزارهای زندگی و راز زنده ماندن است و اهمیت حواس بر هیچ کسی پوشیده نیست. از کوچک ترین و کم انرژی ترین فعالیت ها مثل نگاه کردن به اطراف تا توانایی انجام یک فعالیت یادگیری نیازمند استفاده از حواس است.

حواس یک انسان شامل 2 دسته می شود:

1.حواس بیرونی که شامل 5 حس اصلی شنوایی ، بویایی ، لامسه ، چشایی و بینایی می شود.

2.حواس درونی که حس های عمقی و تعادل را شامل می شود.

کم حسی چست ؟

کم حسی به حالتی گفته می شود که فرد در حس کردن برخی چیزها ناتوان است به این صورت که بدن فرد به محرک های حسی مانند لمس ، گرما ، سرما ، درد یا حرکت واکنش کمتری نشان می دهد حتی ممکن است در مواقع کم حسی شدید اصلا متوجه نشود این مشکل بیشتر در دست و پاها اتفاق می افتد و در برخی از اعضای بدن هم دیده می شود این وضعیت در برخی مواقع موقتی است و خود به خود برطرف می گردد اما در موارد دیگر ناشی از مشکلات جدی تر مانند آسیب عصبی ، دیابت یا مشکلات گردش خون و یا اختلال پردازش حسی می باشد. کم حسی علت های بی شماری دارد و می تواند ناشی از ضعف عضلانی ، فشار عصبی و عدم دریافت محرک های مناسب محیطی ... باشد و اگر این مشکل موقتی نباشد حتما باید به پزشک مراجعه و خدمات درمانی لازم مانند کاردرمانی حسی دریافت نمود.

اختلال حس یعنی چه ؟

ابتدا باید بدانیم که کودک دارای اختلال پردازش حسی در گیرنده های حسی خود مانند گوش ، دهان و... مشکلی ندارد و مشکل فقط پردازش حسی است. اختلال حسی می تواند تنها در یکی از حس ها به وجود آید و کودک دچار کم حسی یا بیش حسی شود. کودک دارای کم حسی اطلاعات حسی را کمتر از اطلاعات واقعی درک می کند به عبارتی دیگر آستانه حسی بالایی دارد این کودکان را جستجوگر حسی نیز می نامند. کودک دارای بیش حسی، اطلاعات حسی را بیشتر از چیزی که هست درک می کند و دچار بیقراری و دوری از محرک های معمولی می شود. برای مثال صدای فن یا صدای سشوار برای کودک آزار دهنده است و او را برانگیخته و بی قرار می کند. 

همچنین بخوانید :کاردرمانی جسمی در کودکان

چه کودکانی به کاردرمانی حسی در اختلال پردازش حسی نیاز دارند؟

1.اختلال پردازش حسی

2.اختلال یادگیری

3.نقص توجه و بیش فعالی

4.اختلال طیف اوتیسم

5. کودکان با سندروم های ژنتیک مانند سندروم دوان

اهمیت دریافت تمرینات کاردرمانی برای حس های مختلف در دوران کودکی 

نوزاد انسان وقتی به دنیا می آید تمام دستگاه های حسی اش کار می کند و برای آموختن و یادگیری از محیط جدید خود کاملا آماده است برای یادگیری برخی از مهارت ها پیش نیازهای حسی وجود دارند مثلا یکی از پیش نیازها برای تولید گفتار این است که کودک به موقع صداها را بشنود اما اگر در این پیش نیاز مشکل داشته باشد نمی توان مفاهیم را به او یاد داد.

پردازش مناسب اطلاعات حسی علاوه بر رشد حرکتی، در شکل گیری مهارت هایی مانند توجه، تمرکز، یادگیری و انجام فعالیت های روزمره نیز نقش دارد. به همین دلیل، در برخی کودکان ممکن است در کنار کاردرمانی حسی، استفاده از روش های کاردرمانی ذهنی کودکان نیز برای تقویت مهارت های شناختی و یادگیری مورد توجه قرار گیرد. 

رژیم حسی :

یک کودک با نیازهای ویژه ،برای اینکه نیازهای حسی مورد نیاز برای تکامل مغزش را دریافت کند و دچار محرومیت حسی و مشکلات ناشی از آن نشود مهم است که والدین شرایطی را فراهم کنند تا کودک داده های حسی مختلف و مورد نیاز خود را در طول روز به دست آورد به این فعالیت های حسی که مانند غذا برای تکامل مغز مورد نیاز می باشد رژیم حسی می گویند.

حس های هفتگانه :

همه ما با حواس پنجگانه یعنی بینایی ، شنوایی ، بویایی ، چشایی و لامسه آشنایی داریم اما علاوه بر حواس پنجگانه دو حس خیلی مهم نیز داریم این دو حس مهم حس تعادل و حس عمقی می باشند که در محیط به ما کمک می کنند. در اینجا چند نمونه از تمریناتی که والدین می توانند برای بهبود پردازش حسی در کودکان خود در منزل انجام دهند آورده شده است که می توان در غالب بازی با کودکان انجام شود.

تمرینات کاردرمانی حسی برای حس لامسه :

1.شن بازی

2.پا برهنه راه رفتن روی بافت ها و سطوح مختلف

3.نقاشی با انگشت

4.ماساژ

5.خمیر اسلایم

6.گل بازی

7.ساخت اشکال مختلف با خمیر

8.ماساژ پاها

تمرینات کاردرمانی حسی برای حس بینایی :

1.پوشیدن لباس های رنگی

2.نگاه کردن به کارت تصویر و کتاب هایی با تصاویر گوناگون

3.نقاشی کشیدن

4.انداختن توپ ها داخل سبد

5.تعقیب حباب های صابونی

6.دنبالگیری نقاط رنگی یا نور های رنگی روی دیوار

همچنین بخوانید :بازی درمانی در کودکان 

تمرینات کاردرمانی برای حس بویایی و چشایی :

1. بوکردن گل ها

2. بازی بوییدن با چشم بسته

3. بو کردن ادویه جات

4. جویدن چیزهای جویدنی

5. مکیدن مایعات غلیظ با نی

6. خوردن خوراکی ها با بافت های مختلف

7. بازی چشیدن با چشم های بسته

تمرینات کاردرمانی حسی برای حس شنیداری:

1. گوش کردن کودک به موسیقی مورد علاقه خود

2. ترانه و آواز بخوانید

3. دست بزنید

4. نواختن ابزار آلات موسیقی

5. ضربه زدن به طبل یا قابلمه

6. تشخیص صداها با بازی

7. راه رفتن بر روی سطوحی که صدا ایجاد می کنند.

سخن پایانی

کاردرمانی حسی می‌تواند به کودک کمک کند تا محرک‌های مختلف محیط را بهتر دریافت و پردازش کند و در فعالیت‌های روزمره عملکرد مناسب‌تری داشته باشد. البته نوع تمرین‌ها و روش درمان برای همه کودکان یکسان نیست و باید با توجه به شرایط هر کودک انتخاب شود.

در کنار ارزیابی دقیق، انتخاب یک بهترین مرکز کاردرمانی با تیم متخصص و برنامه درمانی متناسب می‌تواند روند توانبخشی را هدفمندتر کند. در صورت وجود مشکلات حسی، رفتاری یا حرکتی، بررسی شرایط کودک و شروع مداخلات مناسب می‌تواند به بهبود مهارت‌های او در طول زمان کمک کند.