فلج مغزی عارضه ای است که مغز در حال رشد و تکامل را مبتلا کرده است و وضعیت بدنی کودک را تحت تاثیر قرار می دهد. در این بیماری بعد از آسیب وارد شدن به مغز سلامت ارتوپدی کودک دچار اختلاف می شود این آسیب و میزان درگیری و مدل درگیری بین کودکان متفاوت است. فلج مغزی به غیر از مشکلات جسمانی، آسیب های ذهنی نیز در کودک به جا می گذارد که نیاز به درمان های توانبخشی دارد. کودک با فلج مغزی به علت سفتی عضلات و عدم توانایی در انجام حرکات دچار محدودیت های حرکتی و بدفرمی های اسکلتی می گردد که باید توسط پزشک ارتوپد تشخیص و توسط کاردرمانی اصلاح گردد.

منظور از ارتوپدی هرچیزی است که مربوط به سیستم عضلانی اسکلتی کودک می شود.مثل مفاصل و استخوان ها و تاندون ها و ...در صورت وجود مشکل در این سیستم ناهماهنگی هایی به وجود می آید که ممکن است همراه با درد باشد.

متخصص ارتوپدی با شناسایی نوع و شدت مشکل، میزان و چگونگی تاثیر آن بر رشد کودک را ارزیابی می کند. راهکار های متفاوتی مثل کاردرمانی و جراحی وجود دارد که به کودک فلج مغزی جهت داشتن زندگی راحت و بهتر کمک می کند. متخصصین کاردرمانی در مرکز تخصصی درمان کودکان دکتر صابر با انجام تمرینات جسمی، ماساژ درمانی و استفاده از اسپیلنت ها و وسایل کمکی از به وجود آمدن دفورمیتی ها در کودکان فلج مغزی جلوگیری می نمایند و یا به اصلاح آن می پردازند. اما در بعضی موارد به علت تاخیر در شروع درمان یا عدم همکاری کودک ممکن است مشکلات پیشرفت نموده و نیاز به استفاده از جراحی برای اصلاح وضعیت بیمار باشد. در این مقاله قصد داریم با مشکلات ارتوپدی در کودکان فلج مغزی بیشتر آشنا شویم.

علت بروز فلج مغزی:

فلج مغزی پیامد رشد غیر عادی مغز یا نوعی آسیب دیدگی مغز می باشد ،آسیب دیدن یا رشد غیر عادی مغز دلایل مختلفی نظیر :

فلج مغزی مادرزادی

زایمان زود رس

عارضه های ژنتیکی

فلج مغزی اکتسابی

همچنین بخوانید :رفتار درمانی در کودکان 

مشکلات ارتوپدی شایع در کودکان فلج مغزی

کودکان فلج مغزی ممکن است با مشکلات زیادی مواجه شوند، اما بسیاری از این مشکلات را می‌توان با درمان‌های مختلف بهبود داد. هرچند خود فلج مغزی درمان قطعی ندارد، ولی عوارض ارتوپدی آن می‌تواند باعث درد و محدودیت در حرکت شود. در ادامه به مهم‌ترین مشکلات ارتوپدی در این کودکان می‌پردازیم.

رشد ناهنجار مفصل لگن(دیسپلازی):

ناهنجاری رشد مفصل لگن (دیسپلازی) معمولاً به‌دلیل سفتی زیاد یا شلی بیش از حد عضلات اطراف لگن ایجاد می‌شود. وقتی عضلات تعادل نداشته باشند، مفصل لگن به‌درستی رشد نمی‌کند و دچار ناهماهنگی می‌شود.

کوتاهی عضلانی:

در بیشتر کودکان مبتلا به فلج مغزی، تون عضلانی (سفتی عضلات) بیشتر از حد طبیعی است. این موضوع باعث انقباض مداوم و بیش از حد عضلات می‌شود و در نتیجه، عضلات به‌تدریج کوتاه می‌شوند.
تمرین‌های کاردرمانی می‌توانند به کاهش این انقباض‌ها کمک کنند. همچنین ماساژ و کشش منظم عضلات درگیر با تمرین‌های مناسب، می‌تواند مؤثر باشد.
اگر با روش‌های درمانی غیرجراحی بهبود قابل‌توجهی دیده نشود، جراحی می‌تواند با آزاد کردن تاندون‌ها، باعث افزایش طول عضله و بهبود حرکت شود.

اسکولیوز:

فلج مغزی ممکن است باعث بروز اسکولیوز یا همان انحنای ستون فقرات در کودک شود. وقتی عضلات نتوانند ستون فقرات را به‌خوبی حمایت کنند، استفاده از بریس (کمربند طبی پشت) می‌تواند به حفظ وضعیت درست بدن کمک کند و باعث شود ستون فقرات مسیر طبیعی رشد خود را طی کند.
اگر میزان خمیدگی زیاد باشد یا به بدن کودک آسیب برساند، ممکن است انجام جراحی برای اصلاح آن ضروری باشد.

سلامت ارتوپدی پاها:

افزایش طول غیر طبیعی عضلات پا در کودک فلج مغزی ممکن است منجر به صافی کف پا شود، این مورد از شایع ترین اختلالات در فلج مغزی است که بخاطر تون بسیار پایین ایجاد می شود. تقویت عضلات پا می تواند در بهبود این وضعیت موثر باشد. همچنین استفاده از کفش طبی برای این کودکان توصیه می شود.

انواع عمل های جراحی ارتوپدی برای فلج مغز

انجام عمل جراحی یکی از شایع ترین روش ها برای درمان مشکلات ارتوپدی در کودکان فلج مغزی است. چندین عمل جراحی مختلف وجود دارد که باهم آنها را بررسی می کنیم :

افزایش طول تاندون ها:

افزایش یافتن طول تاندون ها برای بهبود راه رفتن و توانایی مستقل نشستن کودک انجام می شود. همچنین انقباض های دردناک را نیز در کودکان فلج مغزی کاهش می دهد.

افزایش طول عضلات:

در این روش عضلات بلند تر می شوند و سفتی عضلات در پاها و بازوها و دست ها کم تر می شود، همچنین این روش به بهبود مهارت های حرکتی ظریف در کودکان کمک می کند .

استئوتومی:

این روش به معنی بریدن استخوان است و برای تنظیم دوباره مفاصل و بهبود وضعیت بدنی و غالبا بعد از در رفتگی لگن انجام خواهد شد.

آرترودز:

در این روش استخوان ها برای افزایش ثبات به هم جوش داده و راه رفتن کودک را راحت تر خواهد کرد.

میوتومی:

در این روش نیز در عضلات بریدگی ایجاد شده و طول عضله را بلند می کنند و به بهبود حرکات کمک خواهد کرد.

تنوتومی:

در این روش روی تاندون ها بریدگی هایی انجام می شود.

بهترین سن برای انجام جراحی در کودکان فلج مغزی چه سنی است؟

در موارد شدید فلج مغزی که به درمان کاردرمانی جواب نداده باشند ،معمولا بین 3 تا 10 سالگی بهترین سن برای انجام عمل های جراحی می باشد، اما توجه داشته باشد عوامل متعددی روی تعیین سن مناسب جراحی می تواند تاثیر بگذارد.

مزایای جراحی  در کودکان فلج مغزی

البته که بدن هر کودک با دیگری تفاوت دارد و مزایای جراحی با توجه به شرایط خاص کودک متغیر است، در ادامه یکسری از مزایای جراحی در کودکان فلج مغزی را بررسی می کنیم :

کاهش درد

کاهش لرزش

بهبود هماهنگی

بهبود تعادل

بهبود ایستادن

بهبود سفتی عضلات

بهبود انقباضات

 اصلاح ناهنجاری ها

پیشگیری از در رفتگی لگن

معایب جراحی در کودکان فلج مغزی:

از آنجایی که جراحی روشی تهاجمی است ممکن است یکسری خطراتی را به همراه داشته باشد و در کودکان فلج مغزی بهتر است قبل از عمل جراحی کاردرمانی انجام شود، برخی از عوارض جراحی را در ادامه بررسی می کنیم :

خون ریزی

عفونت

حساسیت به ماده بیهوشی

از بین نرفتن درد

از بین نرفتن مشکلات مفصلی به علت عدم مراقبت های پس از جراحی

بازگشت مشکلات ارتوپدی بعد از مدتی

سخن نهایی

سلامت ارتوپدی کودک فلج مغری بخاطر اینکه روی حرکت کودک تاثیر می گذارد بسیار مهم است، فلج مغزی با گذر زمان بدتر نمی شود اما نابهنجاری هایی که در عضلات به وجود می آید باعث بروز مشکلات ارتوپدی در کودک می شود. در صورتی که این مشکلات درمان نشوند بدتر شده و وضعیت کودک رو به وخامت می رود، در حال حاضر هیچ درمانی برای فلج مغزی وجود ندارد اما روش های درمانی مثل دارو ماساژ درمانی و کاردرمانی و فیزیوتراپی و...به مدیریت علائم و بهبود کیفیت زندگی کودک و کسب استقلال در فعالیت های فردی کمک میکند .