یکی از علائم شایع کودکان اوتیسم بال بال زدن  است. می توان گفت که بال بال زدن در کودکان اوتیسم از دسته رفتارهایی است که والدین را نگران میکند که به صورت حرکات سریع و ریتمیک می باشد این رفتار مانند پرواز پرندگان نیز است. 

بال بال زدن نوعی رفتار خود تحریکی در کودکان اوتیسم است به حرکاتی تکراری به سمت پایین ،بالا ،پهلو گفته میشود که شامل تکان دادن انگشتان ،کف زدن،حرکت دادن بازوها است. این رفتار در اکثر کودکان اوتیسم در دوره ای از رشد کودک دیده می شود و می تواند با تغییر شرایط محیطی و روانی کودک افزایش یا کاهش یابد.

این رفتارهای تحریک کننده در کودک مبتلا به اوتیسم و در کودکان دارای اختلالات پردازش حسی رایج است و ممکن است کودکانی که در حال رشد قرار دارند نیز بال بال زدن و تکان دادن سریع دست ها را انجام دهند و قطعا به این معنی نیست که آن کودک مبتلا به اوتیسم است. اما این رفتار از جمله رفتارهایست که به عنوان نشانه های پر خطر در کودکان نیاز به بررسی و ارزیابی توسز متخصص را پر رنگ تر می نماید.  در صورتی که در کودک 2تا 4 ساله خود این بال بال زدن را به کرات مشاهد می نمایید می توانید با تماس با مرکز توانبخشی از مشاوره رایگان ما بهرمند شوید.

همچنین بخوانید : اسید فولیک چه تاثیری بر اوتیسم دارد ؟ همه چیز درباره رابطه اسید فولیک و اوتیسم

بال بال زدن کودک طبیعی است؟

همانطور که قبلا گفته شد بال بال زدن کودک یک رفتار خود تحریکی می باشد که در پاسخ به محرک های حسی مختلف از محیط و عدم توانایی کودک به ارائه پاسخ مناسب ایجاد می شود. به زبان ساده تر وقتی کودک در معرض محرک های حسی مختلف در محیط قرار می گیرد، (برای مثال در محیطی با نورهای شدید و چراغ های چشمک زن یا در محیطی با نویز های شنیداری متنوع مانند محیط پارک و شهر بازی) نمی تواند این میزان از اطلاعات حسی را درست پردازش کرده و پاسخ مناسبی ارائه دهد، به همین علت شروع به انجام رفتارهای تکراری و کلیشه ای با دست ها یا بدنش می کند. این مسئله در کودکان اوتیسم ممکن است در موارد کمبود محرک مناسب و جهت آرام کردن خود نیز انجام شود. برای مثال کودک در مواردی که مضطرب می شود شروع به بال بال زدن یا چرخیدن به دور خود می کند. 

سوالی که اینجا مطرح می شود این است که آیا بال بال زدن کودک طبیعی است؟، برای پاسخ به این سوال باید به بررسی دقیق تری از این رفتار پرداخت. در طول روند رشد کودک ممکن است در هنگام خوشحالی یا زمانی که منتظر دریافت جایزه ای است بال بال بزند که معمولا جای نگرانی نیست اما اگر کودک شما رشد گفتار و بازی هایی متناسب با همسالان خود ندارد و یا ارتباط چشمی خوبی با دیگران برقرار نمی کند یا به اسم خودش واکنش نشان نمی دهد و شاید رفتارهای تکراری دیگری دارد بهتر است در اولین فرصت کودک توسط یک متخصص کاردرمانی ارزیابی شود. در صورت نیاز به مشاوره رایگان می توانید با شماره مرکز 09199195836 تماس حاصل فرمایید و سوالات خود را در این زمینه مطرح کنید.

چه موارد باعث بال بال زدن در کودکان اوتیسم میشود؟

بال بال زدن را واکنشی خودکار در دسته مهارت های خاص میدانند به علت اینکه این واکنش فیزیکی بدون فکر و به طور غیر عمدی است به آن نیز پاسخ خودکار میگویند.

اگر شما در منزل خود کودکی اوتیسمی دارید میدانید که بال بال زدن در اوتیسم به عنوان رفتاری خودتحریکی معرفی میشود همچنین کودکان اوتیسم این نوع از رفتارها را برای خود تنظیمی احساسات یا اضطراب خود استفاده میکند .

به دلیل اینکه کودک مبتلا به اوتیسم در بیان احساست خود به طور کلامی دچار مشکل هستند رفتارهای خود تحریکی روشی برای پردازش آن احساسات نیز می باشند.

زمانی که یک کودکان معمولی جویدن ناخن، بی قراری، قدم زدن انجام میدهند، همه این موارد پاسخ های خودکاری هستند مثل بال بال زدن در اوتیسم که برای خود تنظیمی و همچنین پردازش احساسات استفاده میشود.

محرک بال بال زدن از کودکی به کودک دیگر اوتیسم متفاوت است و هر کودک اوتیسم ممکن است به علتی شروع به بال بال زدن بکند.موارد زیر نیز میتواند به عنوان محرک نیز در نظر گرفته شود.

1.ترس

ترسیدن شدید کودک اوتیسم باعث رفتار خود تحریکی یا همان بال بال زدن میشود مانند: عنکبوتی بزگ از کنار کودک رد میشود و سریع شروع به بال بال زدن و گریه نیز میکند.

2.هیجان

اتفاق لحظه ای که باعث خوشحالی و هیجان کودک اوتیسم میشود مثل : کودک یک پروانه از کنار آن عبور میکند که با لبخند زدن و جیغ کشیدن او همراه است ،باعث به وجود آمدن محرک بال بال زدن نیز است.

3.در خود ماندگی

کودک مبتلا به اوتیسم در حال تماشا کردن نقاط دوری در طبیعت است که همزمان با تکان دادن دست ها به سمت بالا ،عقب و جلو است همچنین دست های خودش را به سرعت تکان میدهد و گاهی شروع به دست زدن نیز میکند.

4.موفقیت

کودک اوتیسمی در حال نقاشی کشیدن است و بعد از اتمام آن از شدت هیجان به دلیل نقاشی که کشیده است دست های خودش را بالا می برد و آن ها را به شدت بهم میزد.

5.ناراحتی عاطفی

کودک دچار اوتیسم بعد از انجام شدن اتفاق ناراحت کننده با صدای بلند حرف میزد ،حرکت میکند و دست های خودش را با حرکت سریع به هم می مالد و ناگهان شروع به دست زدن و بالا پایین کردن دست ها نیز میکند.

آیا باید از رفتارهای تحریکی و همچنین دست زدن جلوگیری کنیم؟

رفتارهای تحریک آمیز به کودک اوتیسمی شما کمک میکند تا بتوانند سیستم خود را تنظیم کنند همچنین برای بیشتر کودکان عملکرد روزانه بسیار مهم است. با انجام ماساژهای درمانی و روش های حسی می تواند این نیاز کودک به تحریک حسی را کاهش داد تا از شدت رفتار کاسته شود. 

بعضی از رفتارهای خود تحریکی میتواند باعث آسیب رسیدن به کودک اوتیسمی نیز بشود مانند: گاز گرفتن و یا خاراند بیش از حد خود ،موارد دیگری ممکن است توجه بی رویه کودک را به خودش جلب کند که باعث ایجاد مشکل در دوست یابی و یا درگیر شدن در تعاملات اجتماعی و نیز باعث اختلال در آموزش او میشود مانند: اگر کودک در کلاس درس دست و پای خود را به صورت پیاپی تکان دهد نمیتواند به معلم تمرکز کند.

اگر کودک شما رفتار خود تحریکی دارد ولی این تحریک آزارش نمیدهد و اینکه میتواند در زندگی روزمره به درستی عمل کند دیگر نیاز به جایگزین کردن رفتار تحریک کننده کودک با چیز دیگری نمی باشد، رفتارهای خود تحریکی را نیز نباید متوقف کرد و در این موارد باید کودک را با فعالیت دیگری سرگرم نمود.

همچنین بخوانید : آیا تشخیص بیماری اوتیسم از طریق دندان امکان پذیر است ؟

درمان تکان دادن دست در کودکان اوتیسمی با روش تحلیل رفتار کاربردی

یکی از بهترین روش های درمان برای کودکان اوتیسمی میتوان به روش تحلیل رفتاری نیز اشاره کرد که فقط هدف این روش متوقف کردن تکان دست ها نیز نمی باشد بلکه یک روش خوبی برای رفع نیاز های اساسی کودک اوتیسمی را آموزش میدهد .

هر کودک اوتیسمی نیز نیازهای منحصر به فردی دارد و درمان تحلیل رفتار کاربردی میتواند متناسب با نقاط قوت، هدف رشد و محرک های او تنظیم بشود همچنین این نوع از روش درمان تکنیک هایی عملی را برای حمایت از رشد کودک به والدین آموزش میدهد که در زیر به آنها میپردازیم:

1.تصحیح خطا

تکنیک تصحیح خطا در تحلیل رفتار کاربردی شامل تغییر مسیر رفتار کودک با استفاده از حرکات یا کلمات برای بیان کردن نیازها و یا احساسات است.

2.ارزیابی اولیه

درمان تحلیل رفتاری با ارزیابی توسط درمانگر برای شناسایی محرک های بال بال زدن و عملکرد آن نیز آغاز میشود.

3.شکل دهی

این نوع تکنیک شامل یادگیری جایگزینی تدریجی تکان دادن دست ها با رفتار های مطلوب تر است برای نمونه: کودکی برای بیان کردن احساسات و هیجان خود دست هایش را تکان میدهد در این صورت درمانگر ابتدا حرکتی مشابه اما کمتر مختل کننده را جایگزین میکند و به تدریج عبارت های کلامی را آموزش میدهد.

کلام آخر

به طور کلی بال بال زدن نوعی از خود تحریکی در اوتیسم محسوب میشود که کودک اوتیسمی برای تنظیم احساسات یا اضطراب خود به کار میگیرد. پژوهش ها نشان داده حذف این نوع رفتار به طور کامل صحیح نمی باشد و میتواند موجب ایجاد مشکل در زندگی روزمره و یا آسیب دیدگی به او نیز بشود. برای اصلاح رفتار بال بال زدن نیاز به درمان های حسی مناسب نظیر ماساژ درمانی و کاردرمانی حسی می باشد که تحریکات حسی مناسب را به کودک ارائه نموده و حواس کودک را تعدیل کند. همچنین روش های رفتاری می تواند به کودکان در جایگزینی این رفتار با رفتار های دیگر به کاهش اضطراب کودک کمک نمود.