شروع مدرسه برای هر کودکی با تجربه‌های جدیدی همراه است، اما برای کودکی که با بیش فعالی روبرو است، انجام همین فعالیت‌های معمول می‌تواند دشوارتر از بقیه باشد.این کودکان انرژی بسیار زیادی دارند و ممکن است نتوانند هنگام درس تمرکز کنند، طولانی مدت سرکلاس بنشینند یا پرش ذهنی داشته باشند.

این مشکلات لزوماً به معنای کم‌توانی کودک در یادگیری نیست، بلکه بسیاری از کودکان مبتلا به بیش فعالی توانایی یادگیری مناسبی دارند، اما در کنترل توجه، مدیریت رفتار، برنامه‌ریزی و انجام منظم فعالیت‌ها به توجه و حمایت بیشتری نیاز پیدا می‌کنند. در چنین شرایطی، کاردرمانی ذهنی کودکان می‌تواند به تقویت مهارت‌هایی کمک کند که کودک برای حضور موفق‌تر در محیط مدرسه به آن‌ها نیاز دارد. در ادامه، مهم‌ترین مشکلاتی را که ممکن است کودک بیش فعال در مدرسه تجربه کند بررسی می‌کنیم.

مشکل در حفظ تمرکز در کلاس

یکی از مشکلات رایج کودکان بیش فعال، دشواری در حفظ توجه برای مدت طولانی است. هنگام توضیح معلم، ممکن است کودک به اطراف نگاه کند، با وسایل روی میز مشغول شود یا به صحبت‌های معلم گوش ندهد. این مسئله لزوماً به معنی بی‌علاقه بودن کودک به درس نیست. گاهی کودک می‌خواهد تکلیفش را انجام دهد اما نمی‌تواند توجه خود را برای مدت کافی روی همان کار نگه دارد. در نتیجه ممکن است تکالیفش را کامل انجام ندهد یا بخشی از تدریس را فراموش کند.

بی‌قراری و نیاز به حرکت

نشستن طولانی‌مدت در کلاس برای بعضی از کودکان بیش فعال دشوار است. ممکن است کودک مرتب روی صندلی جابه‌جا شود، با دست‌ها یا وسایل خود بازی کند یا بدون اجازه از جای خود بلند شود. این رفتارها معمولاً زمانی بیشتر دیده می‌شوند که کودک مجبور باشد برای مدت زیادی یک فعالیت ثابت را انجام دهد. در نتیجه، ممکن است حضور او در کلاس برای خودش و دیگر دانش‌آموزان چالش‌برانگیز شود.

عجله در پاسخ دادن و انجام تکالیف

کودک بیش فعال ممکن است پیش از کامل شدن سؤال پاسخ بدهد یا بدون اینکه صورت سوال یک تمرین را تا پایان بخواند، شروع به حل کند. این موضوع در امتحان‌ها نیز رخ میدهد. کودک ممکن است پاسخ یک سؤال را بداند اما به دلیل عجله، بخشی از آن را ننویسد یا سؤال را درست متوجه نشود. گاهی والدین چنین اشتباه‌هاتی را با ضعف درسی یکی می‌دانند، در حالی که مشکل اصلی می‌تواند مربوط به کنترل توجه و تکانشگری باشد.

گاهی کودک می‌داند که نباید چنین رفتاری داشته باشد، اما در همان لحظه نمی‌تواند واکنش خود را کنترل کند. این مسئله می‌تواند باعث شود کودک در کلاس مرتب تذکر بگیرد و به مرور احساس کند که همیشه کار اشتباهی انجام می‌دهد.

دشواری در انجام و کامل کردن تکالیف

تکالیف مدرسه برای کودکان بیش فعال فقط از نظر یادگیری چالش‌برانگیز نیستند. حفظ توجه و دنبال کردن مراحل انجام تکلیف نیز ممکن است برای آن‌ها سخت باشد. کودک ممکن است شروع کردن تکلیف را مدام عقب بیندازد، وسط کار حواسش پرت شود یا چند مرحله از دستور را فراموش کند. گاهی هم تکلیف را شروع می‌کند اما آن را نیمه‌کاره رها می‌کند و سراغ فعالیت دیگری می‌رود. همین وقفه‌های متعدد باعث می‌شوند کاری که می‌تواند در مدت کوتاهی تمام شود، زمان زیادی از کودک و والدین بگیرد.

مشکلات مربوط به نظم و مدیریت وسایل

مدرسه به مهارت‌های سازمان‌دهی زیادی نیاز دارد. کودک باید وسایل خود را جمع کند، دفتر و کتاب مناسب را همراه داشته باشد، تکالیف را به موقع تحویل دهد و برنامه روزانه خود را دنبال کند. کودک مبتلا به بیش فعالی ممکن است مرتب وسایلش را گم کند یا تکالیفش را فراموش کند. این مشکلات گاهی باعث می‌شوند کودک از نظر درسی ضعیف‌تر از توانایی واقعی خود به نظر برسد.

مشکلات ارتباطی با همکلاسی‌ها

روابط اجتماعی بخش مهمی از تجربه کودک در محیط مدرسه را تشکیل می‌دهد. کودک باید نوبت خود را رعایت کند، هنگام صحبت دیگران گوش بدهد، قوانین بازی را بپذیرد و بتواند واکنش مناسبی به رفتار دوستانش نشان دهد.

تکانشگری ممکن است انجام این کارها را سخت‌تر کند. کودک شاید وسط صحبت دوستش بپرد، بدون توجه به نوبت وارد بازی شود یا در واکنش به یک اتفاق سریع عصبانی شود. اگر این رفتارها زیاد تکرار شوند، ممکن است همکلاسی‌ها کمتر او را در بازی‌ها یا فعالیت‌های گروهی شرکت دهند. درنتیجه، کودک اعتماد به نفس خودش را از دست می‌دهد و از شرکت در بحث های کلاسی خودداری می‌کند.

واکنش‌های هیجانی در محیط مدرسه

برخی کودکان بیش فعال در کنترل هیجان‌های خود نیز مشکل دارند. ممکن است یک شکست کوچک در انجام تکلیف یا یک تذکر ساده از طرف معلم، واکنش شدیدی در آن‌ها ایجاد کند. کودک ممکن است سریع عصبانی شود، گریه کند یا فعالیت را رها کند. در چنین شرایطی، آموزش مهارت‌های کنترل هیجان و کمک به کودک برای شناخت و مدیریت احساسات اهمیت زیادی دارد.

 

نقش کاردرمانی ذهنی کودکان در مشکلات مدرسه

کاردرمانی ذهنی کودکان می‌تواند با توجه به نیازهای هر کودک، روی مهارت‌هایی تمرکز کند که در عملکرد روزمره و تحصیلی او نقش دارند. هدف کاردرمانی فقط این نیست که کودک مدت بیشتری روی صندلی بنشیند بلکه درمانگر تلاش می‌کند مهارت‌های مورد نیاز کودک را شناسایی کرده و آن‌ها را به شکل هدفمند تقویت کند.

تقویت توجه و تمرکز، افزایش توانایی دنبال کردن دستورها، بهبود مهارت‌های برنامه‌ریزی و سازمان‌دهی، کنترل بهتر تکانشگری و تقویت مهارت‌های شناختی و اجرایی از جمله زمینه‌هایی هستند که ممکن است در برنامه درمانی کودک مورد توجه قرار بگیرند.

تمرین‌ها نیز بر اساس شرایط کودک انتخاب می‌شوند. برای یک کودک ممکن است فعالیت‌هایی با هدف افزایش مدت توجه مناسب باشد و برای کودک دیگر، تمرین‌هایی برای تقویت حافظه یا برنامه‌ریزی فعالیت‌ها اهمیت بیشتری داشته باشد.

همکاری خانواده و مدرسه برای حمایت از کودک

کمک به کودک بیش فعال تنها به جلسات درمانی محدود نمی‌شود. هماهنگی میان والدین، معلم و درمانگر می‌تواند روند پیشرفت کودک را بهتر کند. وقتی همه افراد از روش مشابهی برای مدیریت یک مشکل استفاده کنند، کودک هم راحت‌تر می‌تواند آن مهارت را در موقعیت‌های مختلف به کار ببرد. برای مثال، اگر کودک در انجام فعالیت‌های چندمرحله‌ای مشکل دارد، می‌توان دستورها را به بخش‌های کوچک‌تر تقسیم کرد و بعد از انجام هر مرحله، سراغ مرحله بعد رفت. چنین تغییراتی ممکن است ساده به نظر برسند، اما برای کودکی که در حفظ توجه یا دنبال کردن چند دستور پشت سر هم مشکل دارد، بسیار کمک‌کننده هستند. 

جمع‌بندی

مدرسه برای کودک بیش فعال فقط جایی برای یادگیری درس‌ها نیست. کودکی که در کلاس مدام حواسش پرت می‌شود، وسط صحبت دیگران حرف می‌زند یا تکالیفش را نیمه‌کاره رها می‌کند، لزوماً کودکی بی‌انگیزه یا بی‌دقت نیست. ممکن است انجام کارهایی که برای بیشتر دانش‌آموزان ساده به نظر می‌رسد، برای او به تلاش بیشتری نیاز داشته باشد. شناخت دقیق نیازهای کودک و فراهم کردن حمایت مناسب، می‌تواند مسیر تحصیلی او را تغییر دهد. در این میان، کاردرمانی ذهنی کودکان می‌تواند با تمرکز بر توجه، مهارت‌های اجرایی، کنترل رفتار و سایر توانایی‌های شناختی، به بهبود عملکرد کودک در فعالیت‌های روزمره و آموزشی کمک کند.