اختلال چهره کوری یا ادراک پریشی چهره، حالتی پیچیده و غیرمعمول است که افراد مبتلا به آن در تشخیص و شناسایی چهرههای آشنا، حتی نزدیکترین افراد زندگیشان، دچار مشکل جدی میشوند. این وضعیت چالشبرانگیز میتواند به دو شکل اصلی، مادرزادی یا اکتسابی، در افراد مختلف نمود پیدا کند. معمولاً از دوران کودکی آغاز میشود و هیچ سابقه آسیب مغزی واضحی ندارد. تحقیقات نشان دادهاند که این نوع میتواند دارای مؤلفههای ژنتیکی باشد و در خانوادهها دیده شود. در این موارد، به نظر میرسد که مناطق مغزی مسئول پردازش چهره، به درستی در طول رشد کودک شکل نگرفته یا اتصال مناسبی پیدا نکردهاند که منجر به ناتوانی دائمی در تشخیص چهرهها میشود.
در ادامه این راهنما می خواهیم به بررسی این موضوع بپردازیم. پس تا انتهای مطلب با ما همراه باشید.
ادراک پریشی چهره یا چهره کوری چیست ؟
چهره کوری یا ادراکپریشی چهرهای (prosopagnosia) نوعی اختلال عصبشناختی است که بهسبب آن، مغز نمیتواند چهره یا حالات چهره دیگران را تشخیص دهد. این اختلال میتواند تأثیر عمیقی بر زندگی روزمره و روابط اجتماعی فرد بگذارد، چرا که توانایی شناسایی افراد و ارتباط با آنها از مهمترین مهارتهای انسانی به شمار میرود.
محققان هنوز از میزان ابتلای افراد به این بیماری کاملا مطمئن نیستند. در واقع هنوز اطلاعات کمی درباره این بیماری در دسترس است. در حال حاضر بنا بر بررسیهای محدود انجامشده، ۲٫۵ درصد از مردم به این اختلال مبتلا هستند. البته از آنجایی که تشخیص این اختلال بسیار سخت است، محققان هنوز درباره تعداد مبتلایان اختلافنظر دارند.
انواع ادراک پریشی یا چهره کوری
دو نوع اختلال چهرهکوری وجود دارد که علائم متفاوتی دارند:
چهرهکوری ادراکی:در این نوع اختلال، فرد حالات چهره و اشارههای غیرکلامی را تشخیص نمیدهد.
چهرهکوری تداعی: در این نوع اختلال، فرد مبتلا چهره دیگران (حتی آشنایان) را یادش نمیآید. در واقع او برای شناختن افراد باید از مشخصههای دیگری چون صدا یا نحوه راهرفتنشان استفاده کند.
علت عدم توانایی در شناسایی و تشخیص چهره ها را عبارتند از :
آسیب مغزی: آسیب به نواحی خاصی از مغز، به ویژه ناحیهای به نام ناحیه فریال که در شناسایی چهرهها نقش دارد، میتواند منجر به کوری چهره شود. این آسیبها میتوانند ناشی از سکته مغزی، تروما، یا عفونتها باشند.
اختلالات عصبی: برخی اختلالات عصبی مانند بیماری آلزایمر یا پارکینسون میتوانند باعث تغییرات در نحوه پردازش چهرهها شوند.
ژنتیک: در برخی موارد، کوری چهره میتواند به صورت ژنتیکی منتقل شود و افراد میتوانند به طور مادرزادی به این اختلال مبتلا باشند.
عوامل روانی: در برخی موارد، مشکلات روانی مانند اضطراب اجتماعی یا اختلالات روانی دیگر نیز میتوانند بر توانایی تشخیص چهرهها تأثیر بگذارند.
علائم ادراک پریشی یا چهره کوری
از علائم مشخصی که می تواند در هر فرد متفاوت باشد عبارتند از :
عدم توانایی در شناسایی چهرهها: فرد ممکن است نتواند چهرههای آشنا یا ناشناس را شناسایی کند، حتی اگر بتواند جزئیات چهره را ببیند.
اختلال در شناسایی احساسات: افراد مبتلا به کوری چهره ممکن است نتوانند احساسات دیگران را از روی چهره آنها تشخیص دهند، مثل شادی، غم یا خشم.
مشکلات در تشخیص چهرههای مشابه: این افراد ممکن است در تشخیص چهرههای مشابه (مانند دوقلوها) دچار مشکل شوند.
اضطراب اجتماعی: به دلیل عدم توانایی در شناسایی افراد، فرد ممکن است دچار اضطراب و استرس در موقعیتهای اجتماعی شود.
ناتوانی در یادآوری چهرهها: حتی ممکن است فرد قادر به یادآوری چهرههای آشنا نباشد، که این موضوع میتواند بر روابط اجتماعی او تأثیر بگذارد.
کاهش اعتماد به نفس: این اختلال میتواند منجر به کاهش اعتماد به نفس و احساس انزوا در فرد شود، چرا که او نمیتواند به راحتی با دیگران ارتباط برقرار کند.
تشخیص ادراک پریشی یا چهره کوری
برای تشخیص چهرهکوری ترکیبی از آزمایشهای عصبشناختی، بررسی سابقه خانوادگی، تصویربرداری و آزمایشهای تشخیصی انجام میشود مانند:
آزمایشهای حسی: پزشک بینایی فرد را میسنجد تا از عملکرد صحیح آن مطمئن شود.
آزمایشهای مربوط به وضعیت شناختی و ذهنی: پزشک با این آزمایشها مطمئن میشود که اختلال چهره کوری ناشی از ضعف تواناییهای ذهنی فرد چون توانایی تفکر، تمرکز یا حل مسئله نیست.
آزمایشهای حافظه: با این آزمایش مشخص میشود اختلال چهرهکوری بهعلت ضعف حافظه است یا نه.
آزمایشهای تشخیص چهره: در آزمایشهای تشخیص چهره، توانایی فرد برای تشخیص و بهیادآوردن چهرهها سنجیده میشود. در این آزمایش، ممکن است چهره اشخاص معروف به فرد نشان داده و قدرت تشخیص او بررسی شود. اگر متخصص به توانایی درک فرد از حالات چهره شک کرده باشد، از او میخواهد تا حالات چهره افراد درون تصاویر را کاملا شرح دهد.
آزمایش تشخیص اشیا: آزمایشهای تشخیص چهرهکوری شباهتهای زیادی به انواع ادراکپریشیهای بصری دیگر دارند. بنابراین آزمایشهای تشخیص اشیا مشخص میکند که چهرهکوری فرد به هیچیک از این نوع ادراکپریشیها ربطی دارد یا نه. اگر فرد به بیش از یک نوع ادراکپریشی مبتلا باشد، با این آزمایشها کاملا مشخص میشود.
درمان کوری چهره (ادراک پریشی) بستگی به علت زمینهای و شدت اختلال دارد. اختلال چهرهکوری را نمیتوان درمان کرد، اما میتوان برخی از عوامل زمینهسازش را از میان برداشت. هرچه این عوامل بیشتر مهار شوند، از شدت این بیماری هم کم میشود. متأسفانه امکان بهبود دائمی چهرهکوری وجود ندارد و هر نوع درمانی موقتی است.
تجویز دارو: از آنتیبیوتیک برای درمان عفونت گرفته تا داروهای ضدزوال عقل برای مهار عوامل زمینهساز اختلال چهره کوری استفاده میشود.
جراحی: برخی از تومورهای مغزی نواحی خاصی از مغز را درگیر میکنند که درنهایت منجر به اختلال چهرهکوری میشود. در صورت امکان، با برداشتن تومورها فشار روی مغز حذف و عملکرد آن عادی و درنتیجه اختلال چهرهکوری درمان میشود.
سخن آخر
شایع ترین علامت کوری چهره ناتوانی در تشخیص یا تمایز بین صورت ها است. این بیماری می تواند در برقراری روابط اجتماعی تاثیر بگذارد و همین امر سبب می شود افرادی که به این بیماری مبتلا هستند در محیط کاری و حرفه با مشکلات زیادی رو به رو شوند زیرا نمی توانند با همکاران خود ارتباط برقرار کنند در صورتی که علائم ابتلا به این بیماری را مشاهده کردید با مراجعه به پزشک های معتبر در رابطه با مغز و اعصاب می توانید این بیماری را در خود تشخیص دهید.
سوالات متداول چهره کوری یا ادراکپریشی چهرهای
پروسوپاگنوزیا مربوط به ضعف بینایی یا حافظه نیست، بلکه اختلالی متمایز است که بهخاطر آسیب به بخشهای خاصی از مغز که مسئول تشخیص چهره هستند، ایجاد میشود.
