کودکان در زمان رشد ممکن است در یادگیری تلفظ حروف و واژه ها دچار مشکل شوند اما به مرور زبان مهارت های گفتاری آنها بهبود پیدا می کند. دامنه تسلط کودکان بر روی بیان واژها در هر سنی متفاوت می باشد و می توانند تمام صداهای مربوط به حروف مختلف را بهتر و درست تر ادا کند. اما برخی از کودکان در تلفظ حروف و واژه‌ها دچار اختلال هستند. یعنی در ادا کردن برخی از صداها و واژه‌هایی که باید در سن آنها بدون مشکل ادا شود، ناتوان هستند. این اختلال، سبب می‌شود تا درک مطالب درسی برای کودک دشوار می‌شود و بر روی اعتماد به نفس و موفقیت تحصیلی کودک تاثیر می گذارد که به آن " اختلال واج شناسی " کودک عنوان می شود.
در ادامه به بررسی کامل این اختلال می پردازیم. پس تا انتهای مطلب با ما همراه باشید.
اختلال واج شناسی چیست ؟
اختلال واج سازی نوعی اختلال گفتاری است که بر توانایی کودک در استفاده صحیح از الگوهای صوتی زبان تأثیر می گذارد. در این اختلال، کودک ممکن است به طور منظم صداهایی را حذف کند، صداها را با هم جایگزین کند یا به طور نادرست و تحریف شده تلفظ کند.
کودکی که «نامفهوم» صحبت می‌کند، معمولاً از نظر تعداد کلمات و ساختار جمله مشکلی ندارد،مشکل او در تلفظ صحیح صداها است. این حالت به آن «اختلال تلفظ» یا «اختلال واج‌شناختی» گفته می‌شود.
برای مثال، ممکن است به جای س بگوید ت یا به جای شیر بگوید سیر؛ این اختلال برخلاف اختلال تلفظ، بیشتر از توانایی فیزیکی گفتار، به چگونگی پردازش ذهنی صداها مربوط است .
علائم اختلال واج شناسی
کودکانی که دچار اختلال واج سازی هستند، معمولاً الگوهای خطای مشخصی در گفتار خود دارند. از جمله رایج ترین علائم این مشکل می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- حذف صداها: به طور مثال گفتن “پو” به جای “پول”
- جایگزینی صداها: مانند گفتن “تات” به جای “کاک”
- افزودن یا تغییر صداها
- خطاهای ثابت و الگودار در گفتار که ممکن است در موقعیت های مختلف تکرار شود.
علت اختلال در تلفظ حروف و صداها
این اختلال دلیل شناخته شده‌ای ندارد اما برخی از علت‌ها به شرح زیر می باشد :
- آسیب به مغز
- اختلال در رشد مغز
- ناتوانی در تفکر بر اثر اختلال‌هایی که در سیستم عصبی، مادرزادی یا اکتسابی (مثلاً ضربه به سر) ایجاد شده است.
- مشکلات شنوایی نظیر کم شنوایی یا عفونت طولانی مدت و درمان‌نشده‌ی گوش
- اختلال‌هایی که بر اعصاب در فرایند گفتار تأثیر می‌گذارد. مانند بیماری زبان‌پریشی یا آفازی در کودکان
- مشکلات مادرزادی که بر گفتار اثر می‌گذارد، مانند کام شکاف‌دار
- کمبود تحریک زبانی در محیط خانه یا مهد کودک
- عوامل ژنتیکی و سابقه خانوادگی
- تأخیر در رشد زبانی طبیعی
در ادامه می توانید بخوانید : سن لجبازی در کودکان چند سال است؟
انواع اختلال واج شناسی
اختلال در تلفظ و صداها انواع مختلفی که دارند که عبارتند از :
جانشینی
در این مدل کودک به جای یک صدای خاص، صدای دیگری را بیان می‌کند. مثلا به جای کلمه «زمین» می‌گوید «دمین» یا به جای «پرتقال» می‌گوید «برتقال»
حذف
در صورتی که حین بیان یک کلمه صدای خاصی حذف شود خطای حذف رخ داده است. گفتن «تخم مغ» به جای «تخم مرغ» نمونه‌ای از حذف است.
اضافه
برعکس حالت حذف است و طی آن یک صدا به صورت نابجا به کلمه گفته شده اضافه می‌شود. مثال آن کلمه «سینزده» است که به جای «سیزده» گفته می‌شود.
خراب گویی
خراب گویی یا کژ گویی یکی دیگر از مدل‌های تلفظ اشتباه حروف در کودکان است که طی آن یک صدای خاص به شکل نادرست تلفظ می‌شود. به عنوان مثال حین گفتن کلمه «سیب» کودک / س/ را به صورت نوک زبانی بیان می‌کند.
درمان اختلال واج شناسی
درمان اختلال واج شناسی معمولا توسط کادر گفتاردرمانی متخصص انجام می شود و از طریق برنامه های سازمان یافته ای می تواند در درمان این اختلال موثر واقع شود که در زیر به آنها اشاره شده است :
- ارزیابی کامل گفتار کودک برای شناسایی الگوهای خطا.
- طراحی تمرینات هدفمند و متناسب با نیازهای کودک.
- آموزش صداها به ترتیب از ساده به دشوار، همراه با تمرین در کلمات و جملات.
- افزایش آگاهی واجی از طریق بازی ها، داستان ها و تمرینات شنیداری.
- مشارکت والدین در تمرینات روزانه و ایجاد محیط حمایتی در خانه.
و همچنین ببینید : لکنت زبان در کودکان ۲ و ۳ ساله
راههای موثر در درمان خانگی کودکان با اختلال واج شناسی
درمان واجشناسی بر آموزش قواعد حاکم بر سیستم صدا تمرکز دارد، نه فقط تمرین تولید تک‌تک صداها
گفتاردرمانی یا آسیب‌شناسی گفتار و زبان رشته‌ای از علوم توانبخشی است که توسط یک متخصص بالینی بنام گفتار درمانگر یا آسیب گفتار و زبان (SLP) به بررسی، تشخیص و درمان اختلالات ارتباطی، اختلالات درکی، اختلالات صوت و مشکلات بلع می‌پردازد.
در ادامه نگاهی به این راهکارها می‌اندازیم:
- درخواست اصلاح
- استفاده از صدای هدف در مکالمات با کودک
- داستان گویی
- توضیح نحوه تلفظ صحیح
سخن آخر
اختلال واج شناسی ، نوعی اختلال گفتاری است که در آن کودک در استفاده صحیح از صداهای زبان دچار مشکل می شود. این اختلال می تواند باعث شود کودک برخی صداها را حذف، جایگزین یا به طور نادرست تلفظ کند. برخلاف مشکلات فیزیکی تلفظ، اختلال واج سازی بیشتر به الگوهای ذهنی تولید صداها مربوط می‌شود و درک و استفاده صحیح از این الگوها را مختل می‌کندتشخیص دقیق این اختلال نیازمند بررسی الگوهای گفتاری توسط گفتاردرمانگران متخصص است تا مشخص شود آیا مشکل کودک ناشی از اختلال واج سازی است یا عوامل دیگری نقش دارند.
