آگنوزی، وضعیتی عصبی است که در آن فرد توانایی شناخت و شناسایی اشیا، افراد، صداها یا بوها را از دست می‌دهد، در حالی که حواس اولیه او (مانند بینایی، شنوایی یا لامسه) سالم هستند. این اختلال پیچیده نشان‌دهنده آسیبی به نواحی خاصی از مغز است که مسئول پردازش و تفسیر اطلاعات حسی هستند. فرد مبتلا به آگنوزی ممکن است یک کلید را ببیند اما قادر به تشخیص آن نباشد، یا صدای زنگ تلفن را بشنود اما نتواند آن را شناسایی کند. این ناتوانی درک، عموماً به مشکلات حافظه، توجه یا زبان مربوط نمی‌شود و به همین دلیل تشخیص دقیق آن اهمیت بسیار زیادی دارد.

این مقاله به بررسی عمیق مفهوم آگنوزی، انواع آن، علل و اثر بخشی کار درمانی در مدیریت آن می‌پردازد.

آگنوزیا بینایی چیست ؟

آگنوزی بینایی وضعیتی است که توانایی مغز شما را برای پردازش و درک آنچه با چشمان خود می بینید مختل می کند. اشکال مختلفی از آگنوزیای بصری وجود دارد که طیف وسیعی از تأثیرات را بر توانایی شما برای دیدن جهان اطرافتان می گذارد.

این موضوع معمولاً به دلیل صدمات یا بیماری های مغزی اتفاق می افتد. اغلب دائمی است، اما درمان می تواند به افراد کمک کند تا با این شرایط سازگار شوند.

علائم آگنوزی چیست ؟

علائم آگنوزیای بینایی به شکل و نوع آگنوزیا بستگی دارد.علائم آگنوزی عبارتند از :

• درحالی‌که صداهای مختلف را می‌شنوید، اما نمی‌توانید نوع آن‌ها را تشخیص دهید. مثلا ممکن است صدایی مانند زنگ تلفن را تشخیص ندهید.
• اگرچه بوهای مختلف را حس می‌کنید، اما نمی‌توانید تشخیص دهید که چه چیزی را بو می‌کنید.
• شما می‌توانید اشیاء مختلف را ببینید، اما واقعا ماهیت آن‌ها را تشخیص نمی‌دهید و در نهایت به‌سراغ لمس کردن آن‌ها می‌روید.
• وقتی چیزی را می‌چشید طعم آن را تشخیص نمی‌دهید.
• شما نمی‌توانید چیزی آشنا مانند کلید را با لمس کردن و بدون نگاه کردن به آن تشخیص دهید.
• ممکن است در شناسایی چهره‌های آشنا یا حتی خودتان مشکل داشته باشید.
• در تشخیص مکان‌های آشنا مانند خانه یا محله مشکل دارید.
• دچار کوررنگی جزئی یا کامل می‌شوید.
• شما نمی‌توانید به طور همزمان بیش از یک شی یا بخشی از یک شی را ببینید. مثلا اگر به میزی که بشقاب، لیوان و قاشق روی آن است نگاه کنید، ممکن است فقط قاشق را ببینید. اگر کسی به لیوان اشاره کرد ممکن است لیوان را ببینید اما دیگر قاشق را نبینید.

در ادامه می توانید بخوانید : آموزش دستورپذیری در کودکان اوتیسم

انواع آگنوزی

سه نوع اصلی آگنوزی با عنوان آگنوزی بینایی، شنوایی و لامسه وجود دارد که هرکدام دارای زیرمجموعه‌های خاص خود هستند. 

آگنوزی بینایی یا آگنوزی دیداری

آگنوزی بینایی زمانی اتفاق می‌افتد که در امتداد مسیرهایی که لوب پس سری مغز را به لوب جداری یا تمپورال متصل می‌کنند، آسیب مغزی ایجاد شود. منظور لوب اکسیپیتال است که اطلاعات بصری دریافتی را جمع‌آوری می‌کند و لوب جداری و گیجگاهی که به شما این امکان را می‌دهند که معنی این اطلاعات را درک کنید.

آگنوزی کلامی شنوایی

معمولا مربوط به یک ضایعه در ناحیه تمپورال سمت راست مغز است و باعث عدم در تشخیص و درک کلمات گفتاری با وجود شنیدن آن‌ها می‌شود.

فوناگنوزیا نوعی از آگنوزی شنیداری است که باعث ناتوانی در تشخیص و شناسایی صداهای آشنا می‌شود. این اختلال زمانی ایجاد می‌شود که به بخش خاصی از ناحیه ارتباط صدا در مغز آسیب برسد.

آگنوزی لمسی

آگنوزی لمسی باعث ناتوانی در تشخیص اشیا با حس لامسه می‌شود. در واقع ممکن است بتوانید وزن جسم را احساس کنید، اما نتوانید اهمیت یا کاربرد آن شی را درک کنید. معمولا در اثر ایجاد ضایعات در لوب جداری مغز بروز می‌کند. اتوتوپاگنوزی نوعی آگنوزی لمسی است که در اثر آن توانایی جهت‌یابی یا تشخیص بخش‌های مختلف بدن خود را از دست می‌دهید.

روش تشخیص اختلال آگنوزی

آزمایش‌های تصویربرداری مغز مانند اسکن توموگرافی کامپیوتری یا سی‌تی اسکن (CT) و تصویربرداری با رزونانس مغناطیسی یا ام آر آی (MRI)

درمان اختلال آگنوزی

اصولا روش درمانی خاصی برای آگنوزی وجود ندارد و در صورت امکان فقط علل زمینه‌ای درمان می‌شوند. به‌همین‌دلیل، درمان آگنوزی و آگنوزیا با گفتاردرمانی و کاردرمانی اهمیت زیادی دارد و می‌تواند به شما کمک کند تا به مرور ناتوانی‌های خود را برطرف کنید.

در واقع یک متخصص کاردرمان یا گفتاردرمان آموزش دیده است که با انجام تمرینات خاصی به بهبود مهارت‌های ارتباطی، برنامه‌ریزی وظایف، حل مشکلات و بهبود تعاملات بیمار با دیگران کمک کند.

از نظر پزشکان، چون کاردرمانی یک روند تدریجی است باید هرچه زودتر پس از آسیب مغزی شروع شود. هرگونه تاخیر می‌تواند مانع از شروع یک زندگی مستقل توسط بیمار شود.

 و همچنین ببینید : بهبود تعادل در کودکان

سخن آخر

آگنوزی (Agnosia) یا ادراک‌پریشی یک اختلال عصبی است که اغلب در نتیجه آسیب به مناطق خاصی در مغز باعث از دست دادن توانایی تشخیص اشیا، چهره‌ها، صداها یا مکان‌ها می‌شود. در واقع این اختلال نادر یک یا چند مورد از حواس را درگیر می‌کند و بر همین اساس انواع آگنوزی با عنوان آگنوزی بینایی، آگنوزی شنیداری، آگنوزی چهره و غیره شناخته می‌شوند.