شکاف لب و کام نتیجهٔ عدم اتصال صحیح بافت‌های صورت در دوران رشد جنینی است. از این رو، نوعی ناهنجاری مادرزادی محسوب می‌شود. علت آن در بیشتر موارد ناشناخته است. علت ایجاد شکاف کام و لب بسیار پیچیده است، به وضوح مشخص نیست، اما اعتقاد بر این است که تأثیر عوامل ژنتیکی و عوامل محیطی است. شکاف لب یا کام را می‌توان با جراحی با موفقیت درمان کرد. این جراحی معمولاً در چند ماه نخست زندگی برای شکاف لب و پیش از هجده‌ماهگی برای شکاف کام انجام می‌شود. همچنین ممکن است گفتاردرمانی و مراقبت‌های دندانی نیز مورد نیاز باشد. با درمان مناسب، نتایج مطلوب خواهد بود.

شکاف کام لب و کام چیست ؟

شکاف لب و شکاف کام اغلب با هم همراه هستند. شکاف لب، رشد ناهموار لب بالایی است. که به صورت نقص جزئی در لب بالا، در یک یا هر دو طرف خط وسط لب بالا ایجاد می شود. شکاف کام یک نقص رشدی در کام است که باعث ایجاد شکاف بین سقف دهان و حفره بینی می شود.

در کل علت شکاف کام به وضوح مشخص نیست. با این حال، طبق تحقیقات، ارتباط نزدیکی با ژنتیک و عوامل موثر بر مادر در دوران بارداری وجود دارد که در آن عوامل موثر در دوران بارداری اصلی ترین هستند.

در ادامه بخوانید : فلج ارب چیست؟

انواع شکاف لب و کام

شکاف کام و لب یک نوع اختلال غیرطبیعی در اعضای صورت است که در طول شکل گیری جنین در دوران بارداری رخ می‌دهد. این اختلال می‌تواند به صورت متفاوتی در صورت ظاهر شود و در اندازه و اشکال مختلفی وجود داشته باشد. انواع شکاف لب و کام به شرح زیر می باشد :

شکاف لب بالایی: در این نوع شکاف، قسمت بالایی لب بصورت ناقص شکاف دارد. این شکاف می‌تواند از لب بالا به سمت بینی متغیر باشد.

شکاف کام بصورت یک ‌طرفه یا دوطرفه: در این نوع شکاف، کام بصورت یک‌طرفه یا دو‌طرفه شکاف دارد.

شکاف کام و لب: در این نوع شکاف، هم شکاف لب بالا و هم شکاف کام در صورت وجود دارند. شکاف کام و لب ممکن است در یک یا هر دو طرف صورت رخ دهد.

علت ایجاد شکاف لب وکام

علت ایجاد شکاف کام و لب بسیار پیچیده است، به وضوح مشخص نیست، اما اعتقاد بر این است که تأثیر عوامل ژنتیکی و عوامل محیطی است. شکاف کام و لب معمولاً یک مشکل مادرزادی است که به علت توسعه نامناسب لب و کام در دوران جنینی رخ می‌دهد. علل دقیق آن هنوز به طور کامل مشخص نشده است، اما عوامل ژنتیکی و محیطی به طور همزمان ممکن است نقشی در بروز آن داشته باشند.

لب ها قسمتی از بدن هستند بین هفته های چهارم و پنجم بارداری تشکیل می شود، فک بالا بین هفته های هفتم و هشتم بارداری تشکیل می شود. بنابراین در این زمان اگر عوامل خارجی بر زنان باردار تأثیر بدی بگذارد، خطر ایجاد نقایص مادرزادی مانند شکاف لب و شکاف کام وجود دارد.

برخی از دلایل ایجاد شکاف لب و کام به شرح زیر می باشند :

• عوامل ژنتیکی، داشتن یک خویشاوند نزدیک با شکاف لب و کام می تواند جنین را مستعد این عارضه کند.

• مادری که در مراحل اولیه بارداری از هفته چهارم تا دوازدهم به ویروس آلوده می شود مانند: عفونت ویروس سرخجه، آنفولانزا …
• مادرانی که از دوز بالای ویتامین A استفاده می کنند.
• شکاف لب و کام در صورتی که رژیم غذایی اسید فولیک، ویتامین B12 و ویتامین B6 کافی را تامین نکند، ممکن است اتفاق بیافتد.
• مادر معتاد به الکل، تنباکو، دود سیگار و ...
• والدین مبتلا به سوزاک، سیفلیس بدون درمان کامل
• قرار گرفتن با محیط های سمی، در معرض اشعه، آلودگی شیمیایی.
• نگرانی و استرس بیش از حد مادر باردار می تواند مستعد این عارضه شود. این عارضه همچنین در جنین مادران دچار سوءتغذیه بیشتر است.
• تحقیقات نشان داده است که این عارضه در حاملگی در سنین بالا بیشتر مشاهده می شود.

و همچنین ببینید : برنامه درمانی لیدکامب

راههای درمان شکاف لب و کام

درمان شکاف کام و لب بستگی به شدت و نوع شکاف، سن بیمار و عوامل دیگر دارد. درمان ممکن است شامل جراحی اصلاحی، ترمیم صورت، تراپی صوتی و روش‌های ارتودنسی و پیگیری‌های طولانی‌مدت توسط تیم پزشکی باشد. هدف اصلی درمان شکاف کام و لب، بهبود عملکرد تنفس و زبانی بیمار و بهبود ظاهر صورت است.

درمان شکاف لب و کام یک فرآیند تیمی، چندمرحله‌ای و طولانی‌مدت است که از بدو تولد آغاز می‌شود و تا پایان دوران بلوغ ادامه می‌یابد. هماهنگی دقیق بین اعضای تیم درمان برای دستیابی به بهترین نتیجه زیبایی و عملکردی ضروری است.

گفتاردرمانی :

گفتاردرمانی به کودکانی که دچار شکاف کام هستند کمک می‌کند تا به درستی صحبت کنند. گفتاردرمانگر به کودک کمک می‌کند تا صداها را به درستی تلفظ کند، جملات را به درستی بسازد و با اعتماد به نفس صحبت کند.

شنوایی‌سنجی :

شنوایی‌سنجی به طور منظم برای کودکانی که دچار شکاف کام هستند، ضروری است. شکاف کام می‌تواند بر شنوایی کودک تأثیر بگذارد، بنابراین مهم است که شنوایی کودک به طور منظم بررسی شود تا در صورت وجود مشکل، به موقع درمان شود.

دندانپزشکی :

کودکانی که دچار شکاف کام هستند، ممکن است به مراقبت‌های دندانپزشکی بیشتری نسبت به سایر کودکان نیاز داشته باشند. شکاف کام می‌تواند بر رشد دندان‌ها و فک تأثیر بگذارد، بنابراین مهم است که کودک به طور منظم توسط دندانپزشک معاینه شود.

جراحی‌های ثانویه :

برخی از کودکانی که دچار شکاف لب و کام هستند، ممکن است به جراحی‌های ثانویه نیاز داشته باشند. این جراحی‌ها ممکن است برای بهبود ظاهر صورت، بهبود عملکرد گفتار یا بهبود شنوایی انجام شوند.

سایر درمان‌ها :

روان‌درمانی
کاردرمانی
فیزیوتراپی

 

سخن آخر

 با وجود پیشرفت‌های علم ژنتیک، پزشکان و محققان هنوز نتوانسته‌اند دلیل قطعی و واحدی برای تمام موارد این ناهنجاری پیدا کنند، اما در کل دریافتند که ترکیبی پیچیده و چندوجهی از عوامل ژنتیکی و محیطی باعث بروز آن می‌شود. شناخت دقیق علت شکاف کام و لب می‌تواند به والدین کمک کند تا در بارداری‌های بعدی با آگاهی بیشتر و مشاوره ژنتیک، ریسک وقوع مجدد را مدیریت کنند.