گفتار درمانی حرف ز یکی از مهمترین و کاربردیترین شاخههای گفتار درمانی است که به بهبود و تقویت تواناییهای گفتاری افراد کمک میکند. این نوع درمان به ویژه برای کودکانی که در تلفظ صحیح حرف ز مشکل دارند، بسیار موثر است و میتواند به بهبود کیفیت زندگی آنها کمک کند. گفتار درمانی برای حرف ز شامل تمرینات و فعالیتهای خاصی است که توسط متخصصین گفتار درمانی طراحی و اجرا میشود تا به کودکان و بزرگسالان کمک کند تا بتوانند این حرف را به درستی و با دقت تلفظ کنند.
اگر کودک شما توانایی تلفظ حرف ز را نداشته باشد در حین ارتباط با اطرافیان دچار مشکلات زیادی می شود و نمی تواند مانند همسالان خود از بازی، قصه گویی و … لذت ببرد. تلفظ صحیح حرف ز در بسیاری از کودکان به دلایل گوناگونی از جمله تاخیر رشدی، اختلال تلفظ و کم شنوایی با مشکلاتی روبه رو هستند. والدینی که کودکشان در تلفظ حرف ز مشکل دارد برای حل این مشکل باید به گفتار درمانی حرف ز به متخصص مراجعه کنند چرا که مشکل تلفظ در حرف ز را می توان با کمک گفتار درمانی برطرف کرد.
نحوه تلفظ حرف ز
برای تلفظ حرف ز، هوای درون دهان فرد باعث ارتعاش تارهای صوتی و در نتیجه ایجاد صدا می شود. برای تولید حرف ز، زبان پشت دندان ها و نزدیک به سقف دهان قرار می گیرد ولی نوک زبان به دندان ها و سقف دهان برخورد کند. دندان ها باید بسته باشند ولی لب ها باید کمی باز بمانند و گوشه های به سمت عقب برود دقیقا مانند هنگامی که می خواهید دندان های خود را نشان دهید یا لبخند بزنید.
سن تلفظ حرف ز در کودکان
کودکان اغلب دیرتر از سایر صداها، حدود ۴ سالگی، صدای “ز” را یاد میگیرند. تسلط کامل بر تلفظ این صدا معمولا تا ۸ سالگی حاصل میشود. برخی کودکان حتی پس از ۸ سالگی ممکن است در تلفظ “ز” مشکل داشته باشند.علت این چالش، پیچیدگی موقعیت زبان و دهان در تولید این صداست.
کودکان معمولا از سنین سه سالگی شروع به تلفظ حرف ز می کنند اما پیش نیاز حرف ز، حرف س است. لازم به ذکر است که اکثر کودکان حرف ز را کمی دیرتر نسبت به حروف دیگر تلفظ می کنند و حتی ممکن است تا ۸ سالگی نتوانند این صدا را به طور صحیح تلفظ کنند.
در صورتی که کودک تا قبل از سن 8 سالگی نتوانست به خوبی حرف ز را تلفظ کند حتما باید به گفتار درمانگر مراجعه شود.
مشکلات تلفظ حرف ز
بسیاری از افراد در تلفظ صحیح حرف “ز” با مشکلاتی روبرو هستند. این مشکلات اغلب به صورت زیر بروز میکنند:
جایگزینی حرف : به جای حرف “ز”، از حرف دیگری استفاده میشود. برای مثال، به جای “زانو”، کلمه “دانو” گفته میشود.
حذف حرف : حرف “ز” به طور کامل از کلمه حذف میشود. این مشکل بیشتر در کودکان دیده میشود. برای مثال، به جای “زنبور”، کلمه “انبور” را میگویند.
لیسپ : لیسپ به دو نوع اصلی تقسیم میشود. لیسپ دندانی شایعترین نوع لیسپ است و با قرار گرفتن اشتباه زبان بین دندانها هنگام تلفظ حروف “س” و “ز” مشخص میشود.
گفتار درمانی برای تلفظ صحیح حرف ز تکنیک ها و روش هایی را مورد استفاده قرار می دهد که به شکل زیر می باشد :
گفتار درمانی حرف ز با کمک نشانه های کلامی :
گفتار درمانگر حرف ز را به صورت ز، ز، ز و … ادا می کند نه به صورت ززز. در واقع صدا یک بار تلفظ می شود و پس از آن چند ثانیه مکث و صدا دوباره تکرار می شود.
گفتار درمانی حرف ز با استفاده از نشانه های لمسی :
گفتار درمانگر در طی روند درمان از کودک می خواهد تا در حین تلفظ حرف ز دست را روی گلوی گفتاردرمانگر بگذارد و ارتعاشات صوتی را به خوبی احساس کند سپس از کودک می خواهد که این کار را با گردن خود نیز انجام دهد.
گفتار درمانی حرف ز با استفاده از نشانه های بصری :
برای انجام این کار کافیست یک آینه جلوی کودک قرار دهید و سپس خودتان صدای ز را ادا کنید و از وی بخواهید در آینه نگاه کند و حالات صورت شما را تقلید کند. با قرار دادن دو انگشت اشاره خود در دو طرف لب ها و فشار دادن آنها به گونه ای که دهان کشیده و صدا ایجاد شود. کودک را تشویق کنید تا پس از هر بار تلفظ این صدا، این کار را انجام دهد.
گفتار درمانگر ابتدا یک ارزیابی کامل از تواناییهای گفتاری فرد انجام میدهد. سپس با توجه به نوع و شدت اختلال تلفظی، یک برنامه درمانی شخصی شده طراحی میکند که شامل تمرینات مخصوص برای تقویت عضلات گفتاری، آموزش محل صحیح قرارگیری زبان و لبها، و تمرین تلفظ کلمات و جملات حاوی حرف “ز” است.
