بازی کردن هدفمند والدین با کودک در خانه می‌تواند به تقویت برخی مهارت‌ها کمک کند، اما با جلسات تخصصی بازی‌درمانی یکسان نیست. در بازی‌درمانی تخصصی، درمانگر پس از ارزیابی کودک از روش‌ها و فعالیت‌های متناسب با نیاز او استفاده میکند. والدین نیز میتوانند با راهنمایی متخصص، برخی فعالیت‌ها را در خانه ادامه دهند.
بازی بخش مهمی از دنیای کودک است و می‌تواند فرصت مناسبی برای تمرین مهارت‌های ارتباطی، اجتماعی و هیجانی فراهم کند. در برخی برنامه‌های درمانی نیز از بازی به‌عنوان ابزاری برای ارتباط با کودک و تمرین مهارت‌های مختلف استفاده می‌شود.
والدین میتوانند متناسب با سن، علایق و نیازهای کودک، بعضی فعالیت‌های بازی‌محور را در خانه انجام دهند. البته بازیهای خانگی جای ارزیابی و درمان تخصصی را نمیگیرند. در ادامه با روش‌های مناسب بازی در منزل، نکات مهم برای والدین و چند فعالیت ساده آشنا می‌شویم.
در این مقاله، به بررسی مفهوم بازی درمانی، فواید آن برای کودکان اوتیسم و نحوه اجرای آن در منزل خواهیم پرداخت.
بازی درمانی در منزل به چه صورت است؟
بازی فقط راهی برای سرگرم شدن کودک نیست؛ بسیاری از مهارت‌های ارتباطی، اجتماعی و شناختی نیز در جریان بازی تمرین می‌شوند. والدین میتوانند با انتخاب بازیهای متناسب با سن، علایق و توانایی‌های کودک، فرصت بیشتری برای تعامل، نوبت‌گیری، حل مسئله و برقراری ارتباط ایجاد کنند.
با این حال، باید بین بازی کردن هدفمند در خانه و بازی‌درمانی تخصصی تفاوت قائل شد. بازی‌درمانی تخصصی یک مداخله درمانی است که بر اساس ارزیابی کودک و توسط متخصص آموزش‌دیده انجام می‌شود. فعالیت‌های خانگی میتوانند مکمل برنامه درمانی باشند، اما جای ارزیابی و درمان تخصصی را نمیگیرند.
تفاوت بازی در خانه با بازی‌درمانی تخصصی چیست؟
هر بازی‌ای که با هدف آموزشی یا ارتباطی در خانه انجام می‌شود، لزوماً «بازی‌درمانی» به معنای تخصصی آن نیست.
در بازی‌درمانی تخصصی، درمانگر بر اساس یک چارچوب درمانی مشخص و پس از بررسی نیازهای کودک از بازی استفاده میکند. در خانه، والدین میتوانند فعالیت‌ها و تمرین‌هایی را که متخصص پیشنهاد کرده است در موقعیت‌های روزمره ادامه دهند.
بنابراین اگر کودک مشکلات رفتاری، هیجانی، رشدی یا ارتباطی قابل توجهی دارد، بهتر است ابتدا ارزیابی شود و فعالیت‌های خانگی متناسب با نیاز او انتخاب شوند.
فواید بازیهای هدفمند برای کودکان
بسته به نوع بازی و نیاز کودک، فعالیت‌های بازی‌محور میتوانند فرصت مناسبی برای تمرین مهارت‌های مختلف ایجاد کنند.
تقویت مهارت‌های اجتماعی
بازیهای دونفره یا گروهی به کودک فرصت می‌دهند مهارت‌هایی مانند منتظر ماندن، رعایت نوبت، همکاری و توجه به رفتار دیگران را تمرین کند.
تقویت مهارت‌های ارتباطی
در جریان بازی، والد می‌تواند فرصت‌هایی برای درخواست کردن، پاسخ دادن، نام بردن اشیا، داستان‌گویی و ادامه گفت‌وگو ایجاد کند.
برای کودکان دارای مشکلات ارتباطی، متخصصان همچنین میتوانند والدین را آموزش دهند تا از فعالیت‌های روزمره و بازی برای حمایت از ارتباط کودک استفاده کنند.
تقویت توجه
بازیهای کوتاه و متناسب با سطح توانایی کودک میتوانند فرصتی برای تمرین توجه مشترک، دنبال کردن دستورهای ساده و ادامه دادن یک فعالیت تا پایان فراهم کنند.
تمرین مهارت‌های حرکتی
بازیهایی مانند توپ‌بازی، پریدن، ساختن با لگو یا کار با پازل، بسته به نوع فعالیت، میتوانند مهارت‌های حرکتی ظریف یا درشت را درگیر کنند.
همچنین ببینید : انواع بازی درمانی کدام است؟
نحوه اجرای بازی درمانی در منزل
برای اجرای بازی درمانی در منزل، والدین میتوانند از روش‌ها و فعالیت‌های زیر استفاده کنند:
1. ایجاد یک محیط امن و آرام
قبل از شروع بازی درمانی، مهم است که یک محیط آرام و بدون حواس‌پرتی ایجاد کنید این محیط باید شامل اسباب‌بازی‌ها و وسایل بازی باشد که کودک به آن‌ها علاقه‌مند است.
2. انتخاب بازیهای مناسب
انتخاب بازیهایی که متناسب با علایق و نیازهای کودک باشد، بسیار مهم است والدین میتوانند از بازیهای تخیلی، حرکتی یا ساختنی استفاده کنند همچنین میتوانند از بازیهایی که شامل تعامل با دیگران هستند، بهره ببرند.
3. تشویق به مشارکت
والدین باید کودک را تشویق کنند تا در بازیها مشارکت کند این مشارکت می‌تواند شامل نوبت‌گیری، همکاری و بیان احساسات باشد والدین باید با کودک خود هم‌راستا شوند و او را در انجام فعالیت‌ها همراهی کنند.
4. استفاده از تکنیک‌های تشویقی
استفاده از تکنیک‌های تشویقی می‌تواند به افزایش انگیزه کودک کمک کند والدین میتوانند با ارائه پاداش‌ها یا تشویق‌های کلامی، کودک را ترغیب کنند تا در فعالیت‌ها شرکت کند.
5. پیگیری پیشرفت
والدین باید پیشرفت کودک را در طول زمان پیگیری کنند این پیگیری می‌تواند شامل مشاهده تغییرات در رفتار، مهارت‌های اجتماعی و ارتباطی باشد بر اساس این پیشرفت‌ها، والدین میتوانند فعالیت‌ها و بازیها را تنظیم کنند.
بازیهای مناسب برای انجام در منزل
این بخش را حتماً قوی کن، چون احتمالاً مهم‌ترین بخش SEO صفحه است.
1. بازی نوبتی با توپ
هدف: تمرین نوبت‌گیری و توجه به طرف مقابل
روبه‌روی کودک بنشینید و توپ را به سمت او بفرستید. از او بخواهید بعد از دریافت توپ، آن را دوباره برای شما بفرستد.
برای شروع می‌توانید از عبارت‌های ساده‌ای مثل «نوبت من» و «نوبت تو» استفاده کنید.
2. بازی نقش‌آفرینی
هدف: تمرین ارتباط و موقعیت‌های اجتماعی
یک فروشگاه، مطب یا رستوران خیالی درست کنید. یک بار شما فروشنده و کودک مشتری باشد و سپس نقش‌ها را عوض کنید.
این بازی فرصت خوبی برای تمرین سلام کردن، درخواست کردن، پرسیدن سؤال و پاسخ دادن فراهم میکند.
3. ساختن داستان
هدف: تقویت بیان و ترتیب دادن اتفاقات
یک تصویر یا چند کارت تصویری انتخاب کنید و از کودک بخواهید درباره آن‌ها داستان بسازد.
اگر برایش دشوار است، با سؤال‌هایی مثل «اول چه اتفاقی افتاد؟» و «بعد چه شد؟» کمکش کنید.
4. بازی تقلید
هدف: تقویت توجه و تقلید حرکتی
یک حرکت ساده انجام دهید؛ مثلاً دست بزنید، دست‌ها را بالا ببرید یا روی میز ضربه بزنید و از کودک بخواهید همان حرکت را انجام دهد.
بعد می‌توانید جای خود را عوض کنید و از کودک بخواهید حرکتی انجام دهد تا شما تقلید کنید.
5. پازل و بازیهای ساختنی
هدف: تمرین حل مسئله و همکاری
با پازل یا قطعات ساختنی یک شکل ساده بسازید. به جای انجام دادن همه مراحل برای کودک، اجازه دهید خودش امتحان کند و فقط در صورت نیاز کمک کنید.
6. پیدا کردن اشیا
هدف: تمرین توجه و درک دستور
از کودک بخواهید یک شیء مشخص را در اتاق پیدا کند:
«توپ قرمز را پیدا کن.»
بعد می‌توانید دستور را کمی دشوارتر کنید:
«توپ قرمز را پیدا کن و روی صندلی بگذار.»
7. بازی حدس بزن چیست
هدف: افزایش واژگان و توصیف
یک شیء را بدون گفتن نامش توصیف کنید و از کودک بخواهید حدس بزند چیست.
مثلاً:
«گرد است، با آن بازی می‌کنیم و می‌توانیم آن را پرت کنیم.»
سپس کودک یک وسیله را توصیف کند و شما حدس بزنید.
8. داستان‌خوانی تعاملی
هدف: تقویت زبان و گفت‌وگو
هنگام خواندن کتاب فقط متن را نخوانید. درباره تصاویر سؤال کنید:
«فکر می‌کنی الان چه اتفاقی می‌افتد؟»
«این شخصیت چرا ناراحت است؟»
«اگر تو جای او بودی چه کار می‌کردی؟»
خواندن و صحبت کردن درباره داستان از جمله فعالیت‌هایی است که برای حمایت از رشد زبان کودکان توصیه می‌شود.
همچنین بخوانید : گفتاردرمانی در منزل
نکات مهم بازی درمانی در منزل
اگر شما در خانه از روش های بازی درمانی کودک در منزل استفاده میکنید رعایت نکات زیر الزامی می باشد:
- فضای بازی را تا حد امکان از عوامل حواس‌پرتی مانند تلویزیون یا استفاده هم‌زمان از موبایل دور کنید.
- بازی را متناسب با سن و علاقه کودک انتخاب کنید.
- از دستور دادن مداوم خودداری کنید و اجازه دهید کودک نیز در مسیر بازی نقش داشته باشد.
- اگر کودک علاقه‌ای به ادامه بازی ندارد، او را مجبور نکنید.
- مدت بازی را کوتاه و قابل تحمل نگه دارید و در صورت علاقه کودک، به‌تدریج آن را افزایش دهید.
- تلاش کودک برای ارتباط یا مشارکت را پاسخ دهید و فقط روی درست یا غلط بودن عملکرد او تمرکز نکنید.
- اگر متخصص برای کودک تمرین خانگی مشخصی پیشنهاد کرده است، همان برنامه را در اولویت قرار دهید.
- ASHA نیز برای والدین توصیه میکند به تلاش‌های ارتباطی کودک پاسخ دهند، فعالیت‌های روزمره را به فرصت ارتباط تبدیل کنند و تمرینهای پیشنهادی متخصص را در خانه ادامه دهند.
والدین هنگام بازی چه کارهایی انجام ندهند؟
از تصحیح دائمی کودک، مقایسه او با دیگران و تبدیل بازی به یک جلسه آموزشی خشک خودداری کنید.
اگر کودک هر بار مجبور باشد دقیقاً طبق دستور والد بازی کند، احتمال دارد بازی برای او جذابیت خود را از دست بدهد. بهتر است بخشی از زمان بازی به انتخاب و ابتکار خود کودک اختصاص پیدا کند.
چه زمانی بازی در خانه کافی نیست؟
اگر کودک در مهارت‌های ارتباطی، رفتار، رشد، بازی با دیگران یا انجام فعالیت‌های روزمره مشکلات قابل توجه و مداومی دارد، تنها به تمرینهای اینترنتی و بازی در خانه اکتفا نکنید.
ارزیابی تخصصی می‌تواند مشخص کند مشکل اصلی کودک چیست و چه نوع خدمات یا تمرین‌هایی برای او مناسب‌تر است.
اگر کودک از قبل تحت درمان است، فعالیت‌های خانه نیز بهتر است با اهداف درمانی او هماهنگ باشند.
سخن پایانی
بازی درمانی یک روش مؤثر برای کمک به کودکان مبتلا به اوتیسم است که می‌تواند در منزل نیز اجرا شود با ایجاد یک محیط امن و انتخاب فعالیت‌های مناسب، والدین میتوانند به تقویت مهارت‌های اجتماعی، ارتباطی و حرکتی کودک کمک کنند این روش نه تنها به رشد و توسعه کودک کمک میکند، بلکه روابط والدین و فرزندان را نیز تقویت میکند
با توجه به اهمیت این موضوع، توصیه می‌شود والدین به طور منظم زمان‌هایی را برای بازی درمانی اختصاص دهند و از فرصت‌های موجود بهره‌برداری کنند.
