یکی از موارد مهمی که در دنیای امروز، مورد توجه والدین و متخصصان است ، اهمیت سلامت روان کودکان بیش از هر چیزی می باشد. کودکان، به دلیل قرار گرفتن در مرحله ی رشد و ناتوانی در بیان دقیق احساسات خود، گاهی درگیر مشکلات رفتاری، اضطراب یا چالش های هیجانی می شوند که نیازمند به مداخله تخصصی هستند. بنابراین ، دو روش درمانی مؤثر و شناخته شده، یعنی رفتار درمانی و بازی درمانی، نقش بسیار مهمی ایفا می کنند. از این رو ما در اینجا می خواهیم به بررسی تفاوت رفتار درمانی و بازی درمانی در کودکان بپردازیم.

مزایای کاربرد رفتاردرمانی

رفتار درمانی یکی از روش های علمی و مؤثر روان شناختی است که بر شناسایی و اصلاح رفتارهای مشکل ساز و تقویت رفتارهای مثبت تمرکز دارد. این روش بر پایه اصول یادگیری و تغییر رفتار طراحی شده و با استفاده از تکنیک های تقویت مثبت، تقویت منفی و مدیریت محرک ها، به کودکان کمک می کند رفتارهای ناسازگار خود را کاهش داده و مهارت های اجتماعی و هیجانی خود را افزایش دهند.

مزایای کاربرد بازی درمانی

بازی درمانی با استفاده از زبان بازی و فعالیت های خلاقانه به کودکان امکان می دهد احساسات، ترس ها و هیجانات خود را به شکل طبیعی و غیرمستقیم بیان کنند، در حالی که رفتار درمانی با تمرکز بر اصلاح رفتارهای مشکل ساز و تقویت رفتارهای مثبت تلاش می کند مهارت ها و عادات کودک را بهبود دهد.

بررسی نحوه اجرای بازی درمانی

در بازی درمانی استفاده از بازی های تخیلی، عروسک ها، نقاشی، لگو و فعالیت های خلاقانه برای ایجاد تعامل طبیعی و بیان هیجانات بوده اما رفتار درمانی تمرینات هدفمند، آموزش مهارت های خودکنترلی، تقویت مثبت و منفی و مدیریت محرک ها برای تغییر رفتارهای کودک را به همراه دارد.

در ادامه بخوانید : بازی درمانی بر اختلال یادگیری

بررسی تفاوت های بازی درمانی و رفتار درمانی در کودکان

بازی درمانی تمرکز بر روی بیان احساسات، پردازش تجربه های عاطفی و تقویت سلامت روانی دارد. اما رفتار درمانی  تمرکز بر اصلاح رفتارهای مشکل ساز و تقویت رفتارهای مثبت و مهارت های اجتماعی را دارد.

• بازی درمانی : بیشتر برای کودکان ۳ تا ۱۲  سال مناسب است.
• رفتار درمانی : معمولاً برای کودکان ۴ تا ۱۴ سال کاربرد دارد.

نتیجه بازی درمانی بهبود بیان احساسات، کاهش اضطراب و ترس، افزایش اعتماد به نفس و خلاقیت بوده اما نتیجه رفتار درمانی کاهش رفتارهای مشکل ساز، افزایش مهارت های اجتماعی، بهبود کنترل هیجانات و عملکرد تحصیلی را به همراه دارد.

بازی درمانی چیست ؟

بازی درمانی در درمان مشکلات عاطفی و اختلالات رفتاری کودکان استفاده می‌شود و تاثیراتی نسبتا قابل توجهی هم در بهبود شرایط کودکان دارد. می‌توان از این روش درمانی به‌تنهایی یا همراه با سایر درمان‌ها و داروها استفاده کرد. بازی درمانی می‌تواند به بزرگسالان و کودکان، به‌ویژه آن‌هایی که دارای مشکلات روانی و عاطفی هستند، کمک کند. برای کودکانی که از بدرفتاری یا بی توجهی رنج می‌برند هم این روش بسیار مفید خواهد بود. علاوه بر این موارد، می‌توان از این روش درمانی برای مقابله با اضطراب، استرس، عصبانیت و رفتارهای چالش برانگیز کمک گرفت.

روش های بازی درمانی

بازی درمانی روش های مختلفی دارد که برای درمان کودکان و حتی بزرگسالان کاربردی می باشد. انواع بازی درمانی عبارتند از :

• بازی درمانی کودک محور
• بازی درمانی دستوری
• بازی درمانی فرزندی
• بازی درمانی گروهی
• بازی درمانی شناختی-رفتاری
• بازی درمانی مبتنی بر دلبستگی
• بازی درمانی مبتنی بر تروما
• بیان عاطفی

انواع بازی درمانی کودکان

بازی‌درمانی از لحاظ شیوه اجرا به دو نوع اصلی تقسیم می‌شود.

بازی درمانی فعال :

این روش معمولا زمانی استفاده می‌شود که کودک نیاز به آموزش مستقیم مهارت‌هایی مانند کنترل خشم، حل مسئله یا تعامل اجتماعی دارد.

بازی درمانی غیرفعال :

بازی‌درمانی غیر فعال بر پایه احترام به استقلال کودک و اعتماد به توانایی او استوار شده و معمولا زمانی استفاده می‌شود که نیاز به درک عمیق‌تر از دنیای درونی کودک است.

و همچنین ببینید : گروه درمانی چیست و چه کاربردی دارد؟

بازی درمانی برای درمان چه اختلالاتی مفید است ؟

اختلالات زیادی وجود دارند که بازی درمانی به برطرف کردن آن‌ها کمک می‌کند که این موارد عبارتند از : 

• بازی درمانی برای کودکان خجالتی
• بازی درمانی کودکان اوتیسم
• بازی درمانی در کودکان پرخاشگر
• بازی درمانی کودکان بیش فعال
• بازی درمانی اضطراب کودکان
• بازی درمانی اعتماد به نفس
•  بازی درمانی برای حرف زدن کودک
•  بازی درمانی سوگ
•  بازی درمانی کودکان کم توان ذهنی
• بازی درمانی برای کودکان ترسو
• بازی درمانی کودکان لجباز
•  بازی درمانی برای اختلال خواندن
•  بازی درمانی اضطراب جدایی
•  بازی درمانی برای لکنت زبان
• بازی درمانی کودکان طلاق

نقش درمانگر در هر دو روش رفتاردرمانی و بازی درمانی کودکان

نقش درمانگر در روش در رفتار درمانی ، بیشتر به عنوان «مربی» یا «آموزگار» راهنمایی می‌کند، فعالیت‌ها را طراحی و هدایت می‌نماید، پیشرفت مهارت را آموزش می‌دهد و با محیط‌های زندگی کودک (مدرسه، خانه) همکاری نزدیک دارد.

در بازی درمانی ، بیشتر به عنوان «همراه» یا «مشاهده‌گر فعال» می باشد. رابطه‌ای امن و بدون قضاوت ایجاد می‌کند، بازتاب احساسات می‌دهد، محدودیت‌های لازم را با ملایمت تعیین می‌کند و به کودک اجازه رهبری فرآیند بازی را می‌دهد.

 

سخن آخر

در این مقاله خواندید که هدف از رفتاردرمانی بیشتر بر اصلاح رفتارهای مشکل ساز و تقویت رفتارهای مثبت تمرکز دارد، در حالی که بازی درمانی با استفاده از زبان بازی و فعالیت های خلاقانه، به کودک اجازه می دهد ترس های خود را بیان کند.