فقدان یا کاهش تماس چشمی یکی از موضوعاتی است که بسیاری از والدین و مراقبان درباره آن سوال میکنند،در برخی کودکان، این رفتار به صورت طبیعی در برخی مراحل رشد وجود دارد؛ در حالی که در برخی دیگر میتواند نشانی از تفاوتهای پردازشی یا مشکلات ارتباطی باشد به ویژه در وجود یا تشخیص اوتیسم، چشمتماس میتواند یکی از شاخصهای فرعی باشد که همراه با سایر نشانهها بررسی میشود.
این مقاله به شما کمک میکند تا بفهمید که چه معنایی از فقدان تماس چشمی میتوان برداشت کرد، چه تفاوتهایی با دیگر مسائل وجود دارد و چگونه میتوانید از کودکتان حمایت کنید.
تماس چشمی چیست و چرا اهمیت دارد؟
تماس چشمی به نگاه مستقیم و پایدار به چشمان فرد مقابل در طول گفتگو یا تعامل اجتماعی اشاره میکند، کارکردهای اصلی آن شامل نمایش علاقه و توجه، تنظیم سطح تعامل اجتماعی،کمک به فهم حالتها و نیت طرف مقابل،فراهم کردن فرصتهای همنگری و توجه مشترک است
همه افراد به یک اندازه به تماس چشمی علاقه ندارند برخی به مرور زمان کمتر یا بیشتر به چشم دیگران نگاه میکنند و این تحت تأثیر فرهنگ، سن، سطح حساسیت حسی یا تفاوتهای فردی می باشد.
چرا برخی افراد با اوتیسم از تماس چشمی خودداری میکنند؟
1.پردازش حسی و تحریکپذیری:چشمها نقطه حساسی هستند و ممکن است نور، حرکت یا پالسهای اجتماعی در نگاه دیگران برای برخی افراد آزاردهنده باشد.
2.دشواری در هدایت توجه مشترک:کسانی که در ایجاد و نگهداشتن توجه مشترک با دیگران مشکل دارند، امکان دارد به جای نگاه مستقیم به چشمها به شیوههای دیگر ارتباطی متکی شوند.
3.استفاده از کانالهای ارتباطی جایگزین: برخی افراد ترجیح میدهند از زبان، صدای کم یا زبان بدن دیگر برای ارسال پیام استفاده کنند.
4.تفاوتهای توسعهای: در برخی کودکان، مقدار تماس چشمی در مراحل مختلف رشد متفاوت باشد و با گذشت زمان بهبود یابد.
فقدان تماس چشمی به عنوان علامت اوتیسم
فقدان تماس چشمی تنها دلیل بر اوتیسم نیست و نمیتواند به تنهایی تشخیص داده شود،اوتیسم یک اختلال عصبی-رشدی است که مجموعهای از نشانهها را در بر میگیرد، از جمله تفاوتهای در ارتباط اجتماعی، رفتارهای تکراری و علاقههای محدود.
3.تاخیر در توسعه مهارتهای گفتاری یا دیدن الگوهای تکراری
4.نیاز به روالهای منظم و مقاومت در برابر تغییرات روزمره
تشخیص و مداخله زودهنگام دراوتیسم میتواند به بهبود توسعه ارتباطی، زبان و مهارتهای اجتماعی کمک کند،عدم تشخیص به موقع منجر به تاخیر بیشتر در یادگیری مهارتهای زندگی خواهد شد
تفاوتهای طبیعی و بیمشابهی
1.تفاوتهای فرهنگی
برخی فرهنگها از کودکان میخواهند کمتر یا بیشتر به چشم نگاه کنند در برخیجاها نگاه مستقیم ممکن است بیاحترامی تعبیر شود در نتیجه، ارزیابی باید با در نظر گرفتن زمینه فرهنگی انجام شود.
2.تفاوتهای زمینهای سن
کودکان نوپای برخی مناطق امکان دارد کمتر به چشم نگاه کنند و این به مرور با رشد تغییر میکند.
3.تفاوتهای فردی
شخصیت، سطح تمرکز، مدلهای آموزشی و محیط خانوادگی میتواند بر رفتار چشمتماس تأثیر بگذارد.
عدم تماس چشمی در کوتاهمدت به معنای وجود اختلال نیست. باید نگرانیها را با بررسی دقیق کنار هم گذاشت و از پزشک یا متخصص کودک مشورت کرد.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
هر گونه نگرانی مداوم درباره تعامل اجتماعی، بازنویسی پاسخ به نام کودک، یا رفتارهای تکراری که در قالب ماموریتهای روزمره ظاهر میشود، باید بررسی شود.
علامتهای همراهی که نیاز به ارزیابی فوری دارند:
تاخیر شدید یا عدم توسعه مهارتهای گفتاری و زبان
از دست دادن مهارتهای یادگیری که قبلاً وجود داشت
حساسیت شدید حسی یا رفتارهای پر از اضطراب در موقع تعامل با دیگران
بهتر است در هر سه تا رفتار زودهنگام با پزشک معالج کودک مشورت کنید تا ارزیابی دقیق انجام شود و در صورت نیاز به مداخله زودهنگام اقدام گردد.
1.آیا فقدان کامل تماس چشمی همیشه به اوتیسم مربوط است؟
خیر، فقدان تماس چشمی میتواند به دلایل دیگر مانند اضطراب، اختلالات توجه یا پردازش حسی نیز باشد فقط یکی از نشانههاست و به تشخیص دقیق نیاز دارد.
2.آیا باید از دست کشیدن چشم به چشم عادی است؟
برخی افراد به چشم نگاه نمیکنند یا به شکل موقت نگاه میکنند؛ این ممکن است به دلیل حساسیت حسی یا مدل ذهنی شخص باشد. در کنار سایر نشانهها، این رفتار معنیدار میشود
3.یا وجود یا نداشتن چشمتماس در من با فردی که اوتیسم ندارد قابل تشخیص است؟
خیر،بسیاری از افراد غیر اوتیست نیزبه دلایل مختلف از چشم صحبت کمتر استفاده کنند تشخیص باید با ارزیابی جامع انجام شود.
4.چه کارهایی میتوانم برای بهبود تعامل اجتماعی انجام دهم؟
تمرینهای کوتاه و روزمره با بازیهای تعاملی، تشویق به پاسخهای اجتماعی ساده، کار با گفتاردرمانگر و کاردرمانگر، ایجاد محیط کم تحریک و دادن فرصتهای واضح برای تمرکز و پاسخدهی.
نتیجه گیری
فقدان یا کاهش چشمتماس میتواند بخشی از علامتهای مرتبط با اوتیسم باشد، اما به تنهایی برای تشخیص کافی نیست. از اهمیت تشخیص زودهنگام و مداخله تیمی و جامع نباید غافل شد. اگر نگرانی دارید، با پزشک کودکتان مشورت کنید تا نکتههای دقیقتری برای فرزند شما ارائه دهد و اگر لازم بود، به ارزیابی تخصصی ارجاع دهد. حمایت مستمر خانواده و محیط آموزشی میتواند به بهبود مهارتهای اجتماعی، زبان و تعامل کودک کمک کند.
