گفتار درمانی کودک برای غذا خوردن یکی از اقدامات مهم و ضروری در روند درمان کودکانی است که با مشکل اختلال بلع یا مشکلات تغذیه مواجه هستند. متأسفانه بسیاری از والدین و مراقبان این موضوع را جدی نمی‌گیرند و تصور می‌کنند که با گذشت زمان، مشکل خودبه‌خود برطرف خواهد شد. اما باید بدانید که اختلال بلع نه تنها بهبود پیدا نمی‌کند، بلکه در صورت بی‌توجهی می‌تواند رشد و سلامت کودک را به طور جدی تهدید کند.

وقتی کودک دچار اختلال بلع باشد، مواد غذایی و مایعات به درستی وارد بدن نمی‌شوند و در نتیجه بدن او از دریافت مواد مغذی کافی محروم می‌ماند. این موضوع علاوه بر تأثیر منفی بر رشد جسمانی، مشکلات دیگری همچون کاهش وزن، ضعف سیستم ایمنی و حتی مشکلات تنفسی را به دنبال دارد.

همچنین با ایجاد پیامد هایی مختلف سلامت کودک را به خطر می اندازد در نتیجه باید به محض دیدن نشانه اختلال بلع کودکان مانند گیر کردن غذا در گلو ،بالا آوردن غذا به شکل مکرر ،سرفه و... گفتار درمانی کودک برای غذا خوردن شروع شود تا از عواقب جبران ناپذیر آن جلوگیری شود.

اختلال بلع در کودکان به چه شکل است ؟

بلع یک فرآیند پیچیده است که نیاز به هماهنگی دقیق میان اعصاب و عضلات دارد. هرگونه مشکل در این هماهنگی می‌تواند باعث بروز اختلال بلع شود بنابراین این مشکل می‌تواند از نوزادی تا بزرگسالی بروز کند و نیاز به درمان تخصصی دارد.

والدین باید نسبت به علائم اختلال بلع در کودک خود هوشیار باشند بعضی از مهم‌ترین نشانه‌ها عبارتند از:

• گیر کردن مکرر غذا در گلو

• بالا آوردن یا استفراغ پس از غذا خوردن

• سرفه یا خفگی هنگام خوردن مایعات یا غذاهای جامد

• بی‌میلی به غذا و تغذیه ضعیف

• طولانی شدن زمان غذا خوردن

گفتار درمانی اختلال بلع در کودکان

بسیاری از والدین تصور می‌کنند گفتار درمانگران تنها در زمینه مشکلات گفتاری و زبان فعالیت دارند، اما واقعیت این است که این متخصصان در تمام زمینه‌هایی که به دهان، زبان، بلع و حتی تغذیه مربوط می‌شود، نقش کلیدی دارند. به همین دلیل گفتار درمانی اختلال بلع در کودکان یکی از شاخه‌های مهم و تخصصی این حوزه محسوب می‌شود.

در اولین مرحله، گفتار درمانگر با انجام ارزیابی و آزمایش‌های تخصصی وضعیت کودک را بررسی می‌کند تا مطمئن شود مشکل بلع وجود دارد یا خیر و شدت آن در چه حد است. پس از تشخیص، درمانگر با توجه به شرایط جسمی و رشدی کودک، بهترین روش‌ها و تکنیک‌های تغذیه را پیشنهاد می‌دهد.

این تکنیک‌ها به کودک کمک می‌کنند تا:

• غذا و مایعات را به شکل ایمن‌تر ببلعد،

• از خفگی و سرفه‌های مکرر هنگام غذا خوردن جلوگیری شود،

• بدن کودک مواد مغذی کافی را دریافت کند،

• و خطر بروز عوارض جدی ناشی از اختلال بلع به حداقل برسد.

بنابراین مراجعه به یک متخصص گفتار درمانی کودک می‌تواند تأثیر بسزایی در پیشگیری از مشکلات رشدی و ارتقای کیفیت زندگی فرزند شما داشته باشد.

روش های گفتار درمانی اختلال بلع در کودکان      

برای درمان اختلال بلع، گفتار درمانگر از مجموعه‌ای از روش‌ها و تکنیک‌های علمی استفاده می‌کند تا کودک بتواند غذا و مایعات را به شکل ایمن و مؤثر مصرف کند. در ادامه با مهم‌ترین روش‌های گفتار درمانی اختلال بلع در کودکان آشنا می‌شوید:

1. مداخلات رفتاری

یکی از رایج‌ترین رویکردها در درمان اختلال بلع، استفاده از مداخلات رفتاری است. این روش با ایجاد انگیزه در کودک، او را به غذا خوردن صحیح و ایمن تشویق می‌کند.

به عنوان مثال، گفتار درمانگر  از تکنیک مدل‌سازی (Modeling) استفاده میکند در این روش، درمانگر رفتار درست و وضعیت صحیح بدن هنگام غذا خوردن را برای کودک شبیه‌سازی کرده و او را مرحله‌به‌مرحله در تقلید این رفتارها راهنمایی می‌کند. این کار باعث می‌شود کودک به مرور یاد بگیرد چگونه لقمه‌ها را بهتر بجود، نفس‌گیری صحیح داشته باشد و با آرامش غذا بخورد.

2. استراتژی‌های تغذیه‌ای

دومین روش مهم در گفتار درمانی اختلال بلع کودکان، استفاده از استراتژی‌های تغذیه‌ای است این استراتژی‌ها با هدف کاهش خطر خفگی، گیر کردن غذا در گلو و مشکلات تنفسی به کار گرفته می‌شوند.

بعضی از این تکنیک‌ها عبارتند از:

• آموزش نحوه صحیح نشستن کودک هنگام غذا خوردن

• تنظیم اندازه و نوع لقمه‌ها متناسب با توانایی کودک

• آموزش نفس کشیدن بین لقمه‌ها برای جلوگیری از خفگی

• کنترل سرعت غذا خوردن کودک و ایجاد وقفه‌های مناسب

• معرفی غذاهای نرم و ایمن تا زمانی که مهارت بلع کودک تقویت شود

اختلال تغذیه چیست ؟

برای اینکه کودک بتواند از گفتار درمانی برای غذا خوردن بهره‌مند شود، لازم است ابتدا علائم و نشانه‌های اختلال تغذیه در او شناسایی شود.

اختلال تغذیه در کودکان به مشکلاتی گفته می‌شود که در مراحل مختلف خوردن و نوشیدن رخ می‌دهد. این مشکلات می‌توانند شامل:

• مکیدن غیرطبیعی در نوزادان

• دشواری در استفاده از قاشق برای خوردن غذاهای نیمه‌جامد

• مشکل در جویدن مواد غذایی

• یا نوشیدن از فنجان باشند.

یکی از شایع‌ترین انواع اختلالات تغذیه، اختلال بلع است که در علم پزشکی با نام دیسفاژی (Dysphagia) شناخته می‌شود. در این حالت، کودک برای انتقال غذا یا مایعات از دهان به گلو و مری و سپس به معده دچار مشکل می‌شود.

چگونه بفهمم فرزندم به گفتار درمانی غذا خوردن نیاز دارد ؟

یکی از پرسش‌های رایج والدین این است که: چطور تشخیص دهم فرزندم دچار اختلال تغذیه یا بلع است و نیاز به گفتار درمانی دارد؟
اختلالات تغذیه با علائمی مشخص خود را نشان می‌دهند که در صورت بی‌توجهی می‌توانند سلامت جسمی و روحی کودک را تحت تأثیر قرار دهند.

اگر کودک شما یکی یا چند مورد از نشانه‌های زیر را دارد، بهتر است هر چه زودتر به یک گفتار درمانگر متخصص کودکان مراجعه کنید:

نشانه‌های اختلال تغذیه در کودکان

1. مشکل در جویدن یا بلعیدن غذاهای جامد یا نیمه‌جامد

2. قوس دادن پشت یا سفت کردن بدن هنگام غذا خوردن

3. قورت دادن لقمه‌ها به صورت تکه‌های درسته بدون جویدن کافی

4. عق زدن یا استفراغ در مواجهه با غذاهایی با طعم، دما، بافت یا غلظت خاص

5. آبریزش بیش از حد دهان یا خروج مایعات از بینی هنگام خوردن یا نوشیدن

6. ناتوانی در انتقال بین بافت‌های مختلف غذایی (مثلاً از غذای نرم به جامد)

7. مشکل در حرکت دادن غذا در دهان و آماده‌سازی آن برای بلع

8. بدخلقی، بی‌میلی یا مقاومت مداوم در برابر غذا خوردن

9. سرفه‌های مکرر، عق زدن یا احساس خفگی هنگام غذا خوردن یا نوشیدن

برای مشکلات غذا خوردن باید فرزندم را نزد چه متخصصانی ببرم ؟

از آنجایی که مشکلات ریشه ای غذا خوردن متفاوت هستند تیم درمانی شامل متخصصان زیر می باشند :

1.گفتار و زبان درمانگر

2.متخصص طب فیزیکی و توانبخشی کودکان

3.کادر درمان ، تفریح درمانی

4.فیزیوتراپ

5.پزشک یا پرستار

6.متخصص تغذیه

چرا توجه به این علائم اهمیت دارد؟

نادیده گرفتن این نشانه‌ها می‌تواند باعث سوءتغذیه، کاهش رشد جسمی، مشکلات یادگیری و حتی بروز مشکلات اجتماعی شود خوشبختانه، با شروع به موقع گفتار درمانی برای اختلال تغذیه می‌توان بسیاری از این مشکلات را برطرف کرده و شرایط ایمنی و مطلوبی برای تغذیه کودک فراهم آورد.

چرا کودکان به گفتار درمانی غذا خوردن نیاز دارند ؟

هر کودکی تمایل طبیعی به خوردن دارد اما غذا خورد مهارتی آموختنی است و بعضی از نوزادان به دلایل مختلف در یادگیری این مهارت مشکل دارند آن ها در هماهنگی الگوی مکیدن ،بلعیدن ،تنفس در تغذیه با شیشه شیر یا شیر دهی توسط مادر مشکل دارند یا هنگام معرفی غذاهای جامد به شدت بد غذا می باشند.

درمان اختلال بلع در کودکان با گفتار درمانی در منزل

گفتار درمانی در ابتدا با ارزیابی وضعیت بلع کودک آغاز میشود این ارزیابی ها شامل آزمایش های تخصصی است که به پزشک این امکان را میدهد تا نوع اختلال بلع را شناسایی کند سپس بر اساس نتایج حاصل درمان های اختصاصی برای بهبود عملکرد بلع طراحی میشود.

در اینجا به بعضی از مهم ترین مداخلات و روش های درمانی اشاره میشود که برای درمان اختلالات بلع کودکان مورد استفاده قرار میگیرند :

1.مداخلات رفتاری انگیزشی 

یکی از راهکار های گفتار درمانی اختلال بلع در کودکان استفاده از مداخلات رفتاری است این روش ها با ایجاد انگیزه برای تغذیه بهتر در کودکان به آنها کمک میکنند تا از مشکلات بلع غلبه کنند

برای مثال،گفتار درمانگر از تکنیک مدل سازی استفاده میکند تا رفتار مناسب کودک را در حین غذا خوردن شبیه سازی کند و او را به سمت بلع صحیح هدایت کند .

2.درمان های حرکتی دهانی 

در بعضی کودکان اختلال بلع به دلیل ضعف عضلات دهان یا عدم هماهنگی ماهیچه ها در حین بلع رخ میدهد گفتار درمانگر با استفاده از تمرینات مخصوص برای تقویت ماهیچه های دهان ، لب ها ، زبان و فک ،به کودک کمک میکند تا توانایی بلع صحیح ایمن را به دست آورد.

جمع بندی

گفتار درمانی کودک برای غذا خوردن کار آمدترین روش درمان کودکان است و میتواند فرصت تجربه تغذیه مناسب و لذت بخش را به کودک برگرداند.