اختلال‌های تغذیه‌ای زیادی در دنیا وجود دارند که هر کدام به شکلی خودشان را بروز می‌دهند. بعضی، دچار پرخوری و برخی دچار اختلال بی اشتهایی عصبی می‌شوند. اما گاهی اوقات افراد از مصرف مواد غذایی و خوراکی‌های سالم فاصله می‌گیرند و به خوردن مواد بی ارزش مانند خاک، چسب، مو، یخ و.. روی می‌آورند. خوردن این مواد بی ارزش نوعی اختلال است که به آن اختلال پیکا یا هرزه خواری می‌گویند.
اختلال پیکا در گروه‌های مختلفی از جمله کودکان، زنان باردار، افراد دچار سوءتغذیه و مبتلایان به اختلالات روانی بیشتر دیده می‌شود و شناخت به موقع آن اهمیت زیادی در پیشگیری از عوارض بعدی دارد. در این مقاله، به بررسی علل، علائم، انواع، خطرات و روش‌های درمان این اختلال می‌پردازیم. همراه ما باشید تا با این سندروم بیشتر آشنا شوید.
پیکا یا هرزه خواری چیست ؟
پیکا(Pica) یا هرزه خواری نوعی اختلال غذا خوردن می باشد که شخص تمایل به خوردن مواد غیر خوراکی و فاقد ارزش غذایی مثل گل و گچ و یخ و سنگ و رنگ و ... پیدا می کند. تعریف آن خوردن مداوم مواد غیر غذایی به مدت دست کم یک ماه که از نظر فرهنگی غیر قابل قبول باشد است. این اختلال می تواند دلایل مختلفی چون کمبود آهن یا روی و اختلالات روانی و... داشته باشد. در خانم های باردار و کودکان و در جوامع با سطح اجتماعی اقتصادی پایین بیشتر شایع است و می تواند عوارض مختلفی از جمله مسمویت با مواد خورده شده، انسداد روده، فساد دندان ها و عفونت های انگلی و ... را در پی داشته باشد. آگاهی از این اختلال و شناسایی به موقع آن اهمیت بالایی در پیشگیری از آسیب‌های بعدی دارد.
علائم اختلال پیکا یا هرزه خواری
مهم‌ترین نشانه پیکا، خوردن مکرر مواد غیرخوراکی است. موادی که ارزش غذایی ندارند و معمولاً برای مصرف خوراکی ساخته نشده‌اند.
برخی نشانه‌های مهم این اختلال عبارتند از:
- خوردن مکرر مواد غیرخوراکی: مانند خاک، گچ، کاغذ، مو، پلاستیک، پارچه یا مواد مشابه.
- ادامه رفتار برای حداقل یک ماه: مصرف این مواد باید به‌صورت مداوم یا تکرارشونده اتفاق بیفتد.
- نامتناسب بودن رفتار با سطح رشدی فرد: خوردن مواد غیرخوراکی در سنین پایین ممکن است بخشی از رفتارهای اکتشافی کودک باشد.
- آسیب‌های جسمی و گوارشی: بسته به ماده مصرف‌شده، احتمال مسمومیت، عفونت، آسیب دندان یا انسداد دستگاه گوارش وجود دارد.
- ارتباط با مشکلات تغذیه‌ای: در بعضی افراد، پیکا همراه با کمبودهایی مانند کمبود آهن دیده می‌شود؛ بنابراین بررسی وضعیت تغذیه‌ای نیز اهمیت دارد.
- تأثیر بر زندگی روزمره: اگر این رفتار تکرار شود یا سلامت و فعالیت‌های معمول فرد را تحت تأثیر قرار دهد، نیاز به ارزیابی تخصصی دارد.
الگوهای رایج در اختلال پیکا
پیکا میتواند با تمایل به خوردن مواد غیرخوراکی مختلف بروز کند و ماده‌ای که فرد مصرف می‌کند، در هر شخص متفاوت است.
برخی از الگوهای رایج عبارتند از:
- ژئوفاژی: تمایل به خوردن خاک، گل یا مواد مشابه. این رفتار در برخی کودکان و زنان باردار بیشتر گزارش شده است.
- پاگوفاژی: تمایل به جویدن یا خوردن یخ که در بعضی افراد با کمبود آهن همراه است.
- مصرف نشاسته: برخی افراد مبتلا به پیکا به خوردن نشاسته خام یا مواد نشاسته‌ای غیرخوراکی تمایل دارند.
- خوردن مواد معدنی مانند گچ: در بعضی افراد، تمایل به خوردن گچ یا مواد مشابه دیده می‌شود.
- خوردن مواد مختلف غیرخوراکی: کاغذ، پارچه، مو، پلاستیک و برخی مواد دیگر نیز ممکن است مورد مصرف قرار بگیرند.
نوع ماده‌ای که فرد به خوردن آن تمایل دارد، به‌تنهایی برای تشخیص پیکا کافی نیست. مدت تداوم رفتار، میزان تکرار آن، سن و سطح رشدی فرد و پیامدهای جسمی یا اجتماعی آن نیز باید در ارزیابی در نظر گرفته شوند.
علت اختلال پیکا یا هرزه خواری
علت دقیق پیکا هنوز به‌طور کامل مشخص نشده است و احتمال دارد عوامل مختلفی در بروز آن نقش داشته باشند. کمبودهای تغذیه‌ای، عوامل رشدی و برخی شرایط روان‌شناختی و عصبی از جمله مواردی هستند که در ارتباط با پیکا مورد بررسی قرار گرفته‌اند.
کمبود آهن یکی از مواردی است که در برخی افراد مبتلا به پیکا دیده می‌شود. به همین دلیل، در صورت وجود این رفتار، بررسی وضعیت آهن و سایر مشکلات تغذیه‌ای اهمیت دارد. پیکا همچنین ممکن است در برخی افراد مبتلا به اختلالات رشدی یا ناتوانی ذهنی و در بعضی شرایط روان‌پزشکی مشاهده شود.
با این حال، وجود اوتیسم، کم‌خونی یا هر اختلال دیگری به‌تنهایی به معنی ابتلا به پیکا نیست. برای تشخیص، نوع رفتار، مدت آن، سن و سطح رشدی فرد و پیامدهای احتمالی خوردن مواد غیرخوراکی باید در کنار یکدیگر بررسی شوند.
درمان اختلال پیکا یا هرزه خواری
سه درمان اصلی برای اختلال پیکا به صورت علمی و دقیق عبارت‌اند از:
- مداخلات تغذیه‌ای و مکمل‌درمانی:
در بسیاری از موارد،اختلال پیکا با کمبود مواد مغذی مانند آهن، روی یا دیگر ویتامین‌ها و املاح معدنی همراه است. بنابراین، استفاده از مکمل‌های تغذیه‌ای مثل آهن، ویتامین‌ها یا مواد معدنی میتواند کمبودها را جبران کند و تمایل به خوردن مواد غیرخوراکی را کاهش دهد. - درمان‌های روان‌شناختی و رفتاری:
درمان‌های شناختی-رفتاری (CBT) یکی از موثرترین روش‌ها برای کنترل رفتارهای وسواسی خوردن مواد غیرغذایی است. در این روش، بیمار آموزش می‌بیند که چگونه افکار و رفتارهای نادرست خود را تشخیص دهد و جایگزین‌های سالم‌تری برای رفع نیازهای روانی خود بیابد. - درمان دارویی:
در برخی موارد که اختلال پیکا با اختلالات روانی مانند اختلال وسواس فکری-اجباری (OCD)، افسردگی یا اسکیزوفرنی همراه است، استفاده از داروهای روان‌پزشکی مانند ضدافسردگی‌ها (SSRIs) یا داروهای ضدوسواس میتواند به کاهش رفتارهای پیکا کمک کند. البته تجویز دارو باید تحت نظر متخصص انجام شود و معمولاً همراه با درمان‌های رفتاری است.
سخن آخر
پیکا یا هرزه‌خواری فقط یک عادت غذایی متفاوت نیست و در صورت تداوم میتواند سلامت فرد را تحت تأثیر قرار دهد. نوع ماده مصرف‌شده، مدت ادامه رفتار و شرایط جسمی و رشدی فرد در ارزیابی این اختلال اهمیت دارند. در کودکان نیز باید توجه داشت که قرار دادن اشیای مختلف در دهان در سنین پایین همیشه به معنی ابتلا به پیکا نیست.
اگر کودک یا بزرگسال به‌طور مکرر مواد غیرخوراکی مصرف می‌کند، بهتر است علت این رفتار بررسی شود. ارزیابی کمبودهای تغذیه‌ای، شرایط رشدی و مشکلات همراه میتواند به انتخاب روش درمان مناسب کمک کند. تشخیص و مداخله به‌موقع نیز میتواند احتمال بروز عوارضی مانند مسمومیت، آسیب گوارشی و مشکلات دندانی را کاهش دهد.
